مصادره عاشورا برای تسویه حساب سیاسی!

نسیبه پیرایش

این روزها که مجالس عزاداری اباعبدالله برپاست و در آستانه تاسوعا و عاشورای 1448 هجری قمری قرار داریم، برخی مجالس عزاداری تبدیل شده‌اند به مجالسی برای مقایسه‌های انتزاعی و یافتن شمر و یزید و امام حسین(ع) زمانه. در این میان، مداحان، پیشتاز رجزخوانی و تهدیدند، به خیال اینکه حسین(ع) زمانه‌اند و یا دست کم همراهان او. غافل از اینکه تهدید و ارعاب در قاموس امام حسین(ع) جایی نداشت.
در تازه‌ترین مورد، مهدی رسولی مداح، در نوحه خود با ترجیع بند علی‌الاصول و با ارجاع به پیام رهبری، رسما دکتر پزشکیان را شمر و بنده شیطان و رهبر جدید را امام حسین(ع) و بنده خدا خوانده است.
واقعه کربلا، مهم‌ترین نقاط عطف در تاریخ اسلام است. حرکتی که تا امروز، ذهن بسیاری از اندیشمندان و تاریخ‌پژوهان را درگیر کرده است. نظریه‌هایی چون «شهادت سیاسی»، «شهادت فدیه‌ای»، «ادای تکلیف الهی»، و… که هر کدام موضوع تبارشناسی هدف امام حسین(ع) از قیام را همواره زنده نگه داشته است.
در دوران معاصر اما، این اختلاف نظر‌های تاریخی به شکلی افراطی سیاسی شده و ما در چند دهه اخیر شاهد نزاع بر سر هدف‌شناسی عاشورا هستیم. در تمامی این دوران‌ها بر لزوم شناخت واقعی این حرکت تاکید شده و کتاب‌های فراوانی به رشته تحریر درآمده است. از «حسین وارث آدم» و «حماسه حسینی» گرفته تا «شهید جاوید» و «عاشوراشناسی». پژوهشگران در این آثار سعی کرده‌اند تا ایده و تحلیل خود از قیام امام حسین(ع) را با اتکا بر شواهد تاریخی و دینی صورت‌بندی کرده و ارائه کنند.
اما تفسیر سیاسی از قیام، موضوعی است که پس از انقلاب، جریانی خاص سعی در بهره‌برداری یک سویه از آن داشته است. روزگاری قیام امام خمینی، قیام حسینی نام گرفت؛ روزی صدام حسین، یزید کافر خوانده شد و روزگاری دیگر مذاکره منطقی، درس عاشورا قلمداد گشت.
اما در این برهه‌ی واقعا حساس که کشور درگیر بحران‌های چند لایه است، باز هم جریانی سعی دارد امام حسین(ع) را به مالکیت خصوصی خود در آورد و هر منتقدی را با انگ شمر و یزید، از دایره‌ی حق خارج کند.
به نظر نگارنده، اصل قیام امام حسین(ع)، دفاع از «حق» بود. اما حق در زمانه ما و برای مردمی که زندگیشان انباشته از رنج‌ها، آرزوهای دفن شده، امیدهای بر باد رفته و خشم‌های فروخورده است، مردمی که هر جا می‌گریزند کربلا را می‌بینند و هر ماهی که بر آنان می رسد محرم است و هر روزی که برایشان می‌گذرد عاشوراست؛ در واژه‌هایی چون «رهایی»، «معیشت»، «امنیت» و «آرامش» معنا می‌شود. از این منظر هر کسی هم که در مقابل این مطالبات بر حق بایستد و رنج آنان را نادیده بگیرد، تفاوتی با شمر و یزید نخواهد داشت.
به قول دکتر شریعتی این مردم «حق‌های از دست رفته شان را هر ساله از عاشورا می‌ستانند.» کاش مدعیان امروز کربلا، به جای تکرار نام شمر، فکری به حال درد مردم کنند.