همیشه تقصیر دشمن نیست

نسیبه پیرایش

لفاظی‌های جدید ترامپ درباره تنگه هرمز، اگرچه با پاسخ قاطع مقامات کشورمان همراه بود و بسیاری از کارشناسان آن را یک شوخی سیاسی قلمداد کردند اما تجربه نشان داده است که نباید به سادگی از کنار چنین تهدیداتی عبور کرد؛ آن هم در شرایطی که اگر چه حملات نظامی متوقف شده اما دشمن بر استراتژی «فروپاشی اقتصادی» متمرکز شده است.
واقعیت این است که وضعیت اقتصادی کشور در پی فشارها و تنگناهای موجود، حال و روز خوشی ندارد؛ نشانه‌اش هم، سخنان اخیر رئیس ‌جمهور و اتفاقات پیرامون افزایش قیمت بنزین در کرمان است. اما پرسش اساسی اینجا است: آیا باید منفعلانه در انتظار فروپاشی نشست؟ و اگر پاسخ منفی است، راهکار برون رفت از بحرانی که سال‌ها گریبان‌گیر کشور بوده و دولت‌های مختلف از مواجهه شجاعانه با آن سر باز زده‌اند چیست؟
مشکل ما فقط ترامپ نیست. تحریم و تهدید، شتاب دهنده بحران است نه علت العلل آن. اگر فردا همه‌ی تحریم‌ها هم برداشته شود گره‌های ساختاری سر جایشان می‌مانند. کسری بودجه مزمن، ناترازی انرژی، اقتصاد رانتی و قیمت‌گذاری دستوری. شجاعت مواجهه که دولت‌های مختلف از آن سرباز زدند دقیقا همین‌جاست: جرات گرفتن تصمیم‌های سخت اما ناگزیر. اصلاح ساختار بودجه و کاستن از وابستگی به نفت به جای وصله کاری سالانه، اصلاح نظام یارانه‌ای به شکلی عادلانه و تدریجی نه شوک درمانی بدون جبران، مهار ناترازی انرژِی که هر سال میلیاردها دلار هزینه روی دست کشو می‌گذارد و مهم‌تر از همه بازگردان اعتماد سرمایه – داخلی و خارجی- تا مهاجرت نخبگان و فرار سرمایه متوقف شود. هیچ کدام از این‌ها آسان نیست؛ برای همین هم اسمش شجاعت است.
از طرفی مردم زمانی همراه اصلاحات می‌شوند که هزینه‌اش را عادلانه تقسیم ببینند و روایتش را شفاف بشنوند. اما وقتی شوکی مثل افزایش قیمت بنزین بدون گفت و گو، بدون جبران و بدون اقناع اعمال شود، حتی تصمیم درست هم در عمل شکست می‌خورد.
شاید فروپاشی در کار نباشد اما اصلاح خودکاری هم در کار نیست. انتخاب امروز کشور میان فرسایش تدریجی و اصلاح است. ترامپ می‌تواند فشار را بییشتر کند اما نتیجه نهایی را نه لفاظی‌های او که سیاست‌گذاری داخلی تعیین می‌کند. سوال واقعی این نیست که دشمن چه می خواهد؛ سوال این است که ما چه جراتی داریم؟