ایران پساجنگ، بیم ها و امیدها

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

موضوع رابطه ی ایران و امریکا پیش از جنگ نیز محور اصلی اختلاف نظر میان جناح ها و جریان های مختلف سیاسی در ایران بود اما پس از آنکه امریکا سال گذشته، دوبار به خاک کشورمان تجاوز کرد و شماری از هم وطنانمان را به شهادت رساند و زیرساخت های حیاتی کشور را مورد حمله قرار داد و مرتکب جنایت های جنگی بسیاری در کشور ما شد، از یک دشمن بالقوه به دشمنی واقعی برای ایران تبدیل شد، به طوری که به نظر می رسید پس از این سازش و عادی سازی روابط با امریکا غیرممکن باشد. هرچند ایران در این جنگ آسیب های قابل توجهی را متحمل شد اما مقامات کشور به این نتیجه رسیدند که بهتر است از موفقیت نظامی ایران در تنگه ی هرمز برای توقف جنگ استفاده کنند. اختلاف نظرهای سیاسی در داخل کشور هنوز از بین نرفته است اما به تازگی جریان پایداری که مخالف اصلی مذاکره بود، تصمیم گرفته است مدارای بیشتری از خود نشان دهد و منتظر بماند و ببیند نتیجه ی مذاکرات چه می شود. گویی سرزنش رسانه های مختلف بر ایشان اثر کرده است و میانه رو ها موفق شده اند اثرگذاری این جناح را کنترل کنند.
آتش انتقادات دامنه ی برخی نمایندگان مجلس را نیز گرفته است که به جناح پایداری نزدیک هستند. برخی به این نکته اشاره می کنند که تصمیم گیری در مورد جنگ بر عهده ی شورای عالی امنیت ملی است نه مجلس. این دسته علی رغم اینکه وظایف این دو نهاد را به آنها یادآوری می کنند، از فعالیت های اخیر قالیباف به عنوان رئیس تیم مذاکره کننده حمایت کرده و معتقدند او موضع خوبی در مذاکره با امریکا اتخاذ کرده است و ضروری است که همه ی بخش های مختلف جامعه و همه ی جناح ها و جریان های سیاسی از او به عنوان تصمیم گیرنده ی اصلی در رابطه با پایان جنگ و توافق با امریکا حمایت کنند. به تعبیر دیگر این دسته با نقش آفرینی مجلس در مذاکرات مخالفند و معتقدند باید این کار را به شورای عالی امنیت ملی واگذار کرد اما مشکلی با اینکه رئیس مجلس، به جای رئیس شورای عالی امنیت ملی، تیم مذاکره کننده را هدایت کند، ندارند. به نظر می رسد شواری عالی امنیت ملی، در مقطع فعل ترجیح داده خود را کنار بکشد و اختیار امور را به تیم مذاکره کننده ی قالیباف واگذار کند.
پزشکیان به عنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی، از اظهارنظر در مورد مذاکره و توافق با امریکا خودداری نمی کند اما مشخص نیست او تا چه اندازه در تنظیم طرح توافق جدید نقش داشته است. برخی بر این باورند که پزشکیان به سبب سابقه ی نزدیکی به جناح اصلاح طلب نمی توانست میان جریان های مختلف سیاسی داخل کشور بر سر مذاکره با امریکا و توافق با آن، وحدت و انسجامی را ایجاد کند که قالیباف به سبب نزدیکی به جناح پایداری به آن دست یافته است. مشخصا موضع اصلی نظام نیز در رابطه با امریکا تغییر کرده است چرا که پیش از این نظام هر گونه توافق با امریکا را تخطی از اصول راهبردی خود می دانست و این رویکرد وجود داشت که هرگونه توافق با امریکا، نظام را وادار به تغییر رفتار خود خواهد کرد و تغییر رفتار یعنی همان تغییر نظام.
از سوی دیگر، چهره های مختلف جناح پایداری به تازگی اعلام کرده اند مادامی که خط قرمزهای نظام رعایت شود مخالفتی با مذاکره و امتیازگیری از امریکا ندارند. مهم ترین این خطر قرمزها مسئله ی تنگه هرمز و پرونده ی هسته ای ایران است که هر دو در هاله ای از ابهام قرار دارند. به باور این گروه، ایران نباید بر سر تنگه ی هرمز دست به معامله بزند و نباید حاضر به مذاکره با دشمن در مورد پرونده ی هسته ای شود اما آیا چنین توافقی اصولا امکان پذیر هست یا نه؟
این روزها پرسش بسیاری از مردم این است که اگر توافق نهایی شود، آیا ایران پساجنگ متفاوت از ایران گذشته خواهد بود یا نه. بیم ها و امیدها بسیارند. برخی بر این باورند این جنگ ایران را قوی تر خواهد کرد اما هنوز نگرانی های عمومی بسیاری وجود دارد.