پزشکیان در میانه میدان

نسیبه پیرایش

این روزها در حالی وارد سومین سال ریاست جمهوری مسعود پزشکیان می‌شویم که آرایش سیاسی در کشور تغییر کرده است. تندروها با سردمداری چهره‌هایی چون محمد باقر خرازی شمشیر را برای دولت چهادهم و شخص رئیس‌جمهور از رو بسته‌اند و با بی پروایی تمام از «پایان جمهوری اسلامی» و آغاز «حکومت اسلامی» سخن می‌گویند. این تهدیدهای بی‌پرده، فراتر از یک بلوف سیاسی، نشان‌دهنده‌ی یک واقعیت تلخ است: نبرد برای بازپس‌گیری سکان تصمیم‌گیری از دامن رادیکالیسم آغاز شده و رئیس‌جمهور و همراهانش عملا در خط مقدم این ایستادگی قرار گرفته‌اند.
اگر بخواهیم منصفانه به کارنامه دو سال اخیر دولت نگاه کنیم، باید محدودیت‌های ساختاری، تعدد مراکز تصمیم‌گیری و شرایط خاص و جنگی کشور را به عنوان متغیرهای مزاحم در نظر بگیریم. در چنین بستر صعب‌العبوری، مهم‌ترین نقطه قوت دولت، نه در اعداد و ارقام، بلکه در تغییر پارادایم حکمرانی نهفته است؛ بازگشت عقلانیت به نهاد ریاست‌جمهوری، جایگزینی ادبیات هیجانی با گفت‌وگوی دیپلماتیک، تاکید بر «نه به جنگ» و حفظ انسجام اجتماعی در روزهای پرآشوب منطقه، دستاوردهایی است که نباید به سادگی از کنارشان گذشت.
با این حال یک «اما»ی بزرگ در برابر این کارنامه قد علم کرده است: «فاصله‌ی عقلانیت تا سفره ی مردم». ضعف بزرگ دولت چهاردهم این است که نتوانسته این تغییر رویکرد را به دستاوردهای ملموس در زیست روزمره شهروندان ترجمه کند. مردم سیاست را در داده‌های کلان نمی‌بینند بلکه در تورم سرسام‌آور، سرعت اینترنت، آزادی‌های اجتماعی و امنیت روانی خود جست‌وجو می‌کنند. جایی که هنوز با انتظارات عمومی فاصله‌ی زیادی دارد.
گفت‌وگوی تلویزیونی اخیر پزشکیان، اعترافی صادقانه به همین شکاف بود. او از جراحی‌های سخت، سخن گفت. از ناترازی انرژی و اصلاح نظام بانکی تا رانت‌های ارزی و تفویض اختیار به استان‌ها و عدالت آموزشی؛ پیام رئیس‌جمهور روشن بود: «اصلاحات آغاز شده و بازگشتی در کار نیست.»
اما او از مقاومت‌ها در برابر اصلاحات، ناکارآمدی مدیریت و ضرورت تصمیم‌های سخت هم سخن گفت و نشان داد که این مسیر جاده‌ای هموار نیست. تهدیدها و پرده‌دری‌های سیاسیون تندرو، بیش از آنکه نشان‌دهنده‌ی قدرت آنها باشد، گویای هراس آنها از همین اصلاحات تدریجی است. حالا پرسش اصلی اینجا است: آیا پزشکیان می‌تواند با تکیه بر بدنه اجتماعی خسته اما امیدوار، این «عقلانیت پرهزینه» را به «رفاه ملموس» تبدیل کند؟
در نهایت باید گفت دولت چهاردهم در میانه‌ی یک آزمون تاریخی قرار دارد؛ عبور از گردنه‌ی تندروهای سیاسی بدون فدا کردن عقلانیت و همزمان، تسریع در اصلاحاتی که سفره مردم را آبادتر کند. اینکه پزشکیان و همراهانش در این راه تا چه حد می‌توانند از لایه‌های سخت ساختار قدرت عبور کنند، نه تنها سرنوشت دولت، بلکه مسیر آینده‌ی سیاسی کشور را رقم خواهد زد.