تمدید آتش بس به سود ماست یا به ضرر ما؟

نسیبه پیرایش

درست در زمانی که انتظار داشتیم با پایان آتش‌بس و خودداری کشورمان از حضور در مذاکرات، جنگ دوباره و سخت‌تر آغاز شود، دونالد ترامپ، ناگهان به طور یک طرفه، آتش‌بس را تمدید کرد. گفته شده که این آتش‌بس سه تا پنج روزه و فرصتی برای ایران است تا تصمیم بگیرد که آیا خواهان توافق با آمریکا است یا خیر. در این شرایط و در حالی که مقامات کشورمان در حال بررسی جنبه‌های گوناگون آتش‌بس هستند، صف موافقان و مخالفان دوباره قطار شده‌اند و هر کدام ساز خود را کوک می‌کنند.
اما در ردیف اول مخالفان تندروهایی قرار دارند که با مذاکره و صلح هم مخالفند و خواستار ادامه جنگ تا پیروزی هستند. اینان معتقدند که «اگرچه جنگ برای آمریکا دستاوردی نخواهد داشت، اما احتمال فریب بودن هرچیزی، از جمله تمدید آتش بس را نباید از سوی ترامپ دور از ذهن نگاه داشت. ممکن است ترامپ ادعای تمدید آتش بس کند، اما پس از آن همین دولت تروریست آمریکا و یا سگ هار منطقه‌ای او یعنی اسرائیل به ترور دست بزنند.» اینان معتقدند که گذر زمان به نفع آمریکا نیست و در شرایطی که ایران کنترل تنگه هرمز را در دست دارد، اگر آمریکا بخواهد سایه جنگ را نگهدارد، باید تنگه هرمز را نیز کاملا بسته شده در نظر بگیرد و این به نفع امریکا و حتی جهان نیست. اینان خوشبین هستند و معتقدند ایران از نظر اقتصادی از محاصره زیان چندانی نخواهد دید و محاصره به زودی شکست خواهد خورد و از آنجا که افکار عمومی جهان به نفع ایران است و به ویژه ترامپ پس از شکست در میدان تحت فشار افکار عمومی در داخل امریکا قرار دارد، بالاخره امریکایی‌ها مجبور خواهند شد، شروط ایران را بپذیرند و ما را به عنوان یک قدرت منطقه‌ای قبول کنند.
در مقابل اما عده‌ای اتفاقا گذر زمان را به نفع امریکا می‌پندارند و معتقدند که تنگه هرمز بیشتر نقطه ضعف ایران است تا یک سلاح. زیرا اقتصاد و شریان حیاتی ایران را تماما وابسته به تنگه هرمز می‌دانند که با ادامه محاصره دریایی، ادامه مقاومت را از نظر اقتصادی برای کشورمان غیرممکن خواهد کرد و تنگه هرمز را احتمالاً به جای یک سلاح پنهان، به پاشنه آشیل ایران تبدیل خواهد کرد. اینها که بیشتر طرفدار مذاکره و حرکت به سمت صلح پایدار هستند، معتقدند که «شرایط در وضعیتی قرار گرفته که نه می‌توان از ظرفیت‌های صلح برای ترمیم و توسعه استفاده کرد، نه از منطق جنگ برای تحمیل اراده یا تثبیت قطعی بازدارندگی. این همان نقطه‌ای است که یک کشور، در آن، بخش بزرگی از هزینه‌های جنگ را می‌پردازد بی‌آنکه بتواند مزیت های صلح را دریافت کند. چنین وضعی اگر کوتاه‌مدت باشد، ممکن است یک مکث قابل‌تحمل تلقی شود؛ اما اگر طولانی شود، از تنفس تاکتیکی به فرسایش ساختاری تبدیل خواهد شد. بنابراین مسئله اصلی فقط این نیست که آتش‌بس تمدید شده یا نه؛ مسئله این است که مسئله هنوز حل نشده است. تا وقتی تهدید نظامی، محاصره، نااطمینانی اقتصادی و جنگ ادراکی همزمان پابرجا باشند، کشور در وضعیت صلح نیست؛ فقط از جنگ داغ به یک منازعه سردتر اما فرساینده‌تر منتقل شده است و همین منطقه خاکستری، اگر درست فهم نشود، می‌تواند خطرناک‌تر از خود جنگ کوتاه‌مدت باشد. در جنگ آشکار، دشمن بیشتر در میدان دیده می‌شود؛ اما در برزخ راهبردی «نه جنگ نه صلح» ، اثر او از میدان خارج شده و در اقتصاد، ذهن جامعه، آینده‌نگری و تصمیم‌سازی روزمره نفوذ می‌کند.» بنابراین برای ایران مهم است که هر چه سریعتر به سمت گفت‌وگو و حصول توافق حرکت کند.
در این میان اما شاید بهتر باشد نه زیاد خوشبین باشیم و دشمن را دست کم بگیریم و نه بیش از حد بدبین باشیم و 47 سال تحریم و مقاومت را ناچیز بشماریم. اگر از مردم بپرسیم متوجه می‌شویم که بخش بزرگی از جامعه مخالف ادامه جنگ و تشدید آن هستند و از طرفی توافق به هر قیمتی را هم قبول ندارند و معتقدند که مقاومت، درایت، تدبیر و شجاعت در میان مقامات، راه خروج کشور از این بحران است اگر که تمرکز خود را فقط بر میدان نگذارند و در داخل هم خواسته‌های به حق مردم را پاسخگو باشند تا خیابان از دست نرود.