فرسایش ملی در دوئل رادیکالیسم و انفعال

نسیبه پیرایش

اخیرا یوسف پزشکیان، فرزند و مشاور رسانه‌ای رئیس‌جمهور، در پاسخ به کاربری که از دولت خواسته بود «اراده‌ای شبیه مردم یمن» نشان دهد، نوشته است: «شما که مدعی هستید پیشتاز بشین، مثل مردم یمن زندگی کنید. یارانه نگیرید، از برق سراسری استفاده نکنید، هزینه‌های زندگی‌تان را نصف کنید، سفر نکنید، جز به ضرورت از هیچ خودرویی استفاده نکنید. اگر همین مردم جانفدا بتوانند هزینه زندگی خود را نصف کنند، دولت هم زبانش در برابر دشمنان دراز می شود. نمی شود از وضعیت معیشت و اقتصاد و زندگی، ناله و شکایت کرد و از طرف دیگر گفت که بزنید به دهان فلانی و فلانی.»
این اظهارات بلافاصله با واکنش‌های مجازی و رسانه‌ای از سوی طیف تندرو مواجه شد. منتقدان مخاطب این سخنان را «مردم عادی و کف خیابان» جا زدند و با ادبیاتی تند و گاه سخیف به تخطئه آن پرداختند. گروهی دیگر نیز مدعی شدند که ریشه مشکلات اقتصادی نه سایه جنگ بلکه ناکارآمدی ساختاری، بوروکراسی فرساینده و مدیران بی‌کفایت هستند؛ با این توجیه که اگر این نواقص برطرف شوند، کشور با آسودگی می‌تواند وارد کارزار جنگ شود؛ جنگی که همین طیف همواره بر طبل تداوم آن می‌کوبد و هرگونه تلاش برای تنش‌زدایی را خطایی نابخشودنی می‌خواند.
طبق آماری که سخنگوی ستاد مردمی پویش جانفدا در پایان آن اعلام کرد در مجموع ۳۱ میلیون نفر در این پویش مشارکت کردند. با تکیه بر همین ادعای آماری، سخنان یوسف پزشکیان چندان هم بیراه نیست اما یکسان‌انگاری این 31 میلیون نفر با کل جمعیت حاضر در کف خیابان، خطایی فاحش است. در کدام یک از شب‌های پیاپی تجمعات، چنین جمعیتی در خیابان حضور داشته است؟ 31 میلیون نفر یعنی نیمی از جمعیت کشور، جمعیتی که اگر واقعا همان‌گونه که ادعا می‌شود، الگوی ریاضت و مصرف حداقلی را در پیش بگیرند، دست دولت برای مدیریت اقتصادی در شرایط جنگی بسیار بازتر خواهد شد.
هدف این یادداشت، دفاع یا توجیه سخنان فرزند رئیس‌جمهور نیست. مناقشه فرسایشی این روزها، میان دولت و منتقدان رادیکالش، چنان سطحی و مبتذل شده که ارزش جانبداری از هیچ یک را ندارد. جریان‌هایی که در تریبون‌ها همواره شعار انسجام ملی سر می‌دهند، در مهار منازعات درون ساختاری خود چنان درمانده‌اند که با جدال‌های بی‌حاصل رمق و توان کشور را تحلیل برده و فرصت‌ها را می‌سوزانند.
در این میدان، یک طیف با عینک حق به جانب و زبانی برنده هر صدای متفاوتی را آماج برچسب و ناسزا قرار می‌دهد؛ طیف دیگر نیز با وجود در اختیار داشتن اهرم‌های اجرایی، چنان منفعل و بدون ابتکار ظاهر شده که از هر گام گره‌گشا عقب می‌نشیند. در این بازی فرسایشی قدرت، بازنده‌ی نهایی مردمی هستند که چه با فریاد در خیابان و چه با سکوت در خانه‌هایشان، هزینه سنگین این تقابل‌های بی‌ثمر را می‌پردازند.