مسئولیت روحانیت در جامعه ی امروز ایران

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

روحانیون مسلمان در ایران همواره در عرصه ی سیاست فعال بوده اند. از چهره هایی مانند میرازی شیرازی تا آیت الله کاشانی و امام خمینی، رهبر شهید انقلاب و سایر روحانیون انقلابی، همگی بر این باور بودند که روحانیان مسئولیت بزرگی در جامعه ی مذهبی ایران دارند و از نقش و میزان اثرگذاری خود به عنوان متولیان دین در جامعه آگاه بودند و با تکیه بر آن، توانسته اند تاریخ معاصر ایران را شکل دهند.
پس از حمله ی امریکا به ایران و شهادت رهبر شهید انقلاب فضای سیاسی جدیدی در کشور شکل گرفته است. به نظر می رسد برخی روحانیون به دنبال آن هستند که حضور پررنگ تری در عرصه ی سیاست داشته باشند اما برای این کار لازم است که ابتدا خود را به جامعه بشناسانند. بسیاری از این چهره ها پیش از این، زیر سایه ی بزرگان، فعالیت محدودی داشتند و بیشتر در همان مسیری حرکت می کردند که جمهوری اسلامی رو به سوی آن داشت.
اما به نظر می رسد پس از جنگ، فضای سیاسی کشور از وضعیت یکپارچگی خود خارج شده است و از این رو، برخی از آنها فعال تر شده و در حال ساخت چهره ای مستقل برای خود هستند.
این وضعیت، تا حدودی یادآور فعالیت های گسترده ی امام خمینی در دوران پیش از انقلاب است. به نظر می رسد یکی از دلایلی که برخی روحانیون به تازگی دست به ایراد سخنرانی های نسبتا تند و مهیجی زده اند، این است که احساس می کنند فضایی برای مطرح شدن یک روحانی مبارز و انقلابی شبیه به امام خمینی ایجاد شده است. باید دید آیا کسی خواهد توانست محبوبیت و مقبولیتی در این سطح برای خود فراهم کند یا نه و اگر چنین شخصیتی در موقعیت کنونی پا به عرصه بگذارد، چه تاثیری بر آینده ی ایران خواهد گذاشت.
این مسئله، اولا برآورد دسته ای از روحانیون سیاسی از وضعیت فعلی کشور و موقعیت خود در آن را نشان می دهد. گویی ایشان بر این باورند که اولا فضایی برای مطرح شدن یک روحانی انقلابی وجود دارد و علاوه بر آن، جامعه ی ما، تا حدودی شبیه به وضعیت آن در دوران پیش از انقلاب، به چنین شخصیتی نیاز دارد، شخصیتی که بتواند آرمان های اصیل انقلاب اسلامی را تحقق بخشد.

موضعی که از سوی بسیاری از فعالان و تحلیلگران سیاسی، موضعی افراطی توصیف می شود و ممکن است به افزایش تنش ها درون جامعه ی ایران منجر شود. یک روحانی اصلاح طلب، به تازگی گفته است که برخی روحانیون انقلابی و افراطی در صدد ساخت داعش ایرانی هستند. نکته ی قابل توجه این است که ترامپ، پیش از این چندباری اشاره کرده بود که یکی از دلایل امریکا برای عقب نشینی از حمله ی گسترده به ایران، نگرانی امریکایی ها از آن است که منازعه میان نیروهای انقلابی و جبهه ی میانه رو در ایران در نهایت باعث شود که ایران درگیر جنگ داخلی شود یا آن که دو قدرت موازی در ایران شکل بگیرد، مثل آنچه در یمن یا لبنان رخ داده است.
ادامه ی مداخله ی امریکا در ایران در نهایت سرنوشتی جز این نخواهد داشت. امریکا باید بپذیرد که شکست خورده است و دست از تلاش برای تغییر نظام در ایران بکشد. تفاوتی نمی کند پس از تغییر نظام، چه کسی در ایران قدرت بگیرد، در نهایت او، مزدوری است که بیگانگان بر کشور حاکم کرده اند و ضرورتا با مقاومت مردم ایران روبه رو خواهد شد. از سوی دیگر، مقایسه ی وضعیت کنونی جامعه با دوران انقلاب، صحیح نیست و خیال خامی است اگر گمان شود که می توان با چنین رویکردی، کاری از پیش برد. تنها راهی که برای نظام باقی مانده است، آن است که رو به اصلاح خود بیاورد.