در جست‌وجوی آرامش

نسیبه پیرایش

این روزها اگر چه جنگ بر سر مردم جنوب کشور آوار شده اما اضطراب ناشی از آن محدود به جنوب نیست. استرس جنگ این روزها به خانه‌های تک‌تک ما ایرانی‌ها نفوذ کرده است. به همین دلیل فضای مجازی امروز انباشته شده از پیش‌گویی‌هایی که میان احتمال جنگ هسته‌ای و نوسانات بورس تا سناریوهای فانتزی کشور گشایی پیوندی ناگسستنی برقرار کرده‌اند تا از دل ترس عمومی معنایی را استخراج کنند.
این پیشگویی‌ها که اتفاقا گاهی هم درست از آب در می‌آیند، شاید در جستجوی لایک و فالویی ساده باشند، یا شاید هم در میدان سود و زیان مالی بازی می‌کنند و حتی شاید در خوشبینانه‌ترین حالت بتوان گفت که هدفشان مدیریت اضطراب عمومی و تسکین دل‌های لرزان هم‌وطنانشان در این روزهای دشوار باشد، اما حقیقت این است که این پیش‌بینی‌ها نه از آتش ترس می‌کاهند و نه از لرزش اضطراب مردم، بلکه تنها بر حجم دود و غبار این نااطمینانی می‌افزایند.
این هیاهوی بی‌پایان پیش‌گویی‌ها، بیش از آنکه بازتاب آینده باشد، بازتاب یک بحران عمیق اعتماد است؛ بحرانی که در آن، ما برای فرار از سنگینی مجهول بودن به آغوش هر پیش‌بینی هیجان انگیزی پناه می‌بریم. نکته‌ی تلخ ماجرا این جا است که این هیاهو و این بحران به یک باره اتفاق نیفتاده و نتیجه سال‌ها انباشت بی‌اعتمادی است.
وقتی بخشی از جامعه به هر تصمیمی با هیجان محض پاسخ می‌دهد (وقتی روزی ندای انتقام سر می‌دهد و فریاد مرگ بر سر این و آن می‌کوبد؛ روزی هم بر طبل جنگ می‌زند) این پیشگویی‌ها دیگر فقط «خبر» نیستند؛ بلکه «سوخت» می‌شوند. این پیشگویی‌ها به هیجانات افراطی دامن می‌زنند و در نهایت حق طبیعی مردم برای نگرانی و اضطراب را به ابزاری برای تنش‌های بیشتر تبدیل می‌کنند. در واقع وقتی جامعه‌ای در میانه‌ی این همه شعارهای تند و جنگ طلبی، ناامن باشد، پناه بردن به پیشگویی‌ها، دیگر یک انتخاب نیست بلکه یک واکنش ناخودآگاه به نبود امنیت و اعتماد است.
اما در میان این بحران عمیق اعتماد چاره چیست؟ یک راه، مسیری شخصی است؛ ساختن یک فاصله فکری. هر فرد باید یاد بگیرد میان شنیدن یک خبر و واکنش عاطفی به آن، حد و مرزی قائل شود. اما در بعد کلان این وظیفه‌ی مسئولان است که این بی‌اعتمادی را با هر وسیله‌ی ممکن از بین ببرند. در حالی که اضطراب جنگ، سایه‌اش را بر خانه‌های ما انداخته است، باید دانست که هیچ پیش‌بینی درستی نمی‌تواند جای خالی اعتماد را پر کند. پیش‌گویی‌ها دیگر تنها نشانه‌ی نبود امنیت نیستند، بلکه نشانه‌ی پایان یک دوران قابل اتکا هستند.