تله دیپلماسی یا بازدارندگی پیش‌دستانه؟!

نسیبه پیرایش

حدود یک ماه پس از امضای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، حملات تجاوزکارانه امریکا علیه کشورمان از سرگرفته شده با این تفاوت که این بار واشنگتن با دستاویز قرار دادن حملات به شناورهای عبوری، ایران را به نقض مفاد تفاهم‌نامه متهم می‌کند.
در این میان دیدگاه‌ها دو شقه شده است. گروهی معتقدند ایران در «تله‌ی امریکا» افتاده و با هدف قرار دادن نفت کش‌ها، همان بهانه‌ی مطلوب را به دست واشنگتن داده است. این تحلیلگران سکوت میانجی‌گران را نشانه‌ای از حق به جانب جلوه دادن آمریکا می‌دانند. از نگاه آنان، واشنگتن با تشویق کشتی‌های تجاری به نادیده گرفتن دستورالعمل‌های تهران برای ناوبری در تنگه هرمز عملا در حال تضعیف اهرم فشار ایران و به چالش کشیدن کنترل تهران بر آبراه های استراتژیک منطقه است. یک تلاش هماهنگ برای از بین بردن اهرم فشاری که ایران در طول جنگ به دست آورده و در توافق آتش‌بس منعکس شده بود.
در مقابل طیف دیگری از تحلیلگران از سرگیری درگیری‌ها را اقدامی «هوشمندانه و پیش‌دستانه» از سوی تهران قلمداد می‌کنند. استدلال آنها ریشه در بدبینی راهبردی ایران نسبت به نیات واشنگتن دارد. چنانچه شواهد نیز بر این بدبینی صحه می‌گذارد: عدم آزادسازی دارایی‌های بلوکه شده، بی توجهی به خواسته های تهران برای آتش بس در لبنان و اعزام تجهیزات نظامی بیشتر به خلیج فارس، همگی نشان می‌داد که تفاهم‌نامه اسلام‌آباد برای امریکا نه یک تواق که وقفه‌ای کوتاه برای کاهش فشار بر اقتصاد جهانی بوده است.
از این رو رهبران ایران به این نتیجه رسیدند که خویشتن‌داری تنها چراغ سبزی برای تشدید فشارهای امریکا است. بنابراین رویکرد تهاجمی برای افزایش هزینه جنگ و بازگشت واشنگتن به میز مذاکره (برای دستیابی به توافقی جامع و متضمن امنیت اقتصادی) انتخاب ناگزیر بوده است. در مرکز این مناقشه تنگه هرمز قرار دارد؛ تنها اهرم فشاری که ایران حاضر به مصالحه بر سر آن نیست، تسلط بر این تنگه، کارت برنده ایران در مذاکرات آتی است و رهبران کشور بر این باورند که برای تضمین اجرای تعهدات از سوی امریکا، حفظ این اهرم حیاتی است..
در هر حال بهانه آغاز دوباره جنگ هر چه باشد واقعیت این است که زیرساخت‌های جنوب کشور به شکلی هدفمند در حال تخریب است و در صورت نبود پاسخی مناسب و بازدارنده بعید نیست که دایره عملیات دشمن گسترده‌تر شود. این روزها زمزمه احتمال حمله زمینی و سرایت جنگ به سایر نقاط کشور هم شنیده می شود. سناریویی که با توجه به رویکرد غیرقابل پیش‌بینی ترامپ باید برای آن آمده بود.
واشنگتن باید دریابد که دوران تحمیل اراده یک‌جانبه در خلیج‌فارس به پایان رسیده و هرگونه پافشاری بر قلدری نظامی، نه تنها نتیجه‌ای نخواهد داشت بلکه کاخ سفید را در گرداب یک جنگ فرسایشی و بی پایان عمیق‌تر از گذشته غرق خواهد کرد.