تاثیر توافق با امریکا بر فضای داخلی ایران

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

به زودی ایران و امریکا متن تفاهم نامه ی اسلام آباد را امضا خواهند کرد تا به جنگ خاتمه دهند به این امید که طی دو ماه آینده به توافقی جامع و عملی برای برون رفت از شرایط فعلی دست یابند. انتظار می رود با امضای این تفاهم نامه، دو طرف اقدام به اجرای تعهدات خود در گشودن تنگه ی هرمز و رفع محاصره ی دریایی کنند.
پس از آنکه این دو مورد اجرا شد، ایران آماده می شود در مورد پرونده ی هسته ای خود با امریکا مذاکره کند، در حالی که امریکا وعده داده است بخشی از دارایی های مسدود شده ی ایران را آزاد کند و زمینه ی سرمایه گذاری در ایران را فراهم آورد. اگر این توافق نیز محقق شود و تنش ها میان ایران و امریکا به صورت دائمی پایان یابد، می توان گفت دوره ای جدید در تاریخ معاصر ایران آغاز شده است.
هر چند بسیاری از تحلیل گران و فعالان سیاسی، نسبت به احتمال توافق خوشبین نیستند و بر این باورند که چنین توافقی هرگز میان ایران و امریکا حاصل نخواهد شد، ترامپ نسبت به موفقیت مذاکرات بسیار خوشبین است. گذشته از اینکه این توافق چه تاثیری بر آینده ی سیاسی امریکا می گذارد و چه تغییری در روابط میان ایران و امریکا به وجود می آورد، تاثیری که بر فضای داخلی ایران می گذارد، حائز اهمیت است.
برخی رسانه های ایرانی مدعی شده اند که یکی از بندهای تفاهم نامه شامل سرمایه گذاری 300 میلیون دلاری امریکا در ایران می شود. همچنین امیدواری ها برای تخفیف تحریم ها پس از آنکه امریکا به سبب کمبود عرضه، بخشی از تحریم های نفتی ایران را موقتا تعلیق کرد، افزایش یافته است.
اخبار غیررسمی حاکی از آن است قطر و امارات آماده اند بخشی از دارای های مسدود شده ی ایران را آزاد کنند. در هر حال، انتظار می رود پس از توافق بر سر مسئله ی هسته ای، ایران به چرخه ی اقتصاد جهانی بازگردد. از سوی دیگر، ایران تاکید دارد آتش بس باید در تمامی جبهه ها از جمله در لبنان برقرار شود. می توان نتیجه گرفت که ایران قصد ندارد پس از توافق با امریکا، دست از حمایت نظامی و اقتصادی از نیروهای مقاومت بکشد.
برخی تحلیل گران امریکایی معتقدند توافق ترامپ تفاوتی با برجام ندارد از این حیث که به ایران این امکان را می دهد که با دستی گشاده تر از نیروهای نیابتی پشتیبانی کند. در مقابل، قرار نیست امریکا و اسرائیل جبهه ی مقاومت را به رسمیت بشناسند.
برای اینکه ایران بتواند از نیروهای نیابتی حمایت کند، به سازوکاری غیررسمی نیاز دارد که از مسیرهای امن اما غیرعلنی تامین مالی این نیروها را ممکن می کند. سازوکاری که در صورت پیوستن سیستم بانکی ایران به سیستم رسمی در جهان که لازمه ی شکل گیری هرگونه سرمایه گذاری امریکایی است، از بین می رود و مشکلات امنیتی جدی برای جبهه ی مقاومت ایجاد می کند.
از سوی دیگر، این خطر وجود دارد که با توافق و گشودن مرزهای ایران به روی سرمایه های امریکایی، دشمنان از این فرصت برای نفوذ گسترده تر در لایه های امنیتی کشور استفاده کنند.
به نظر می رسد مخالفت نظام با بازرسی های گسترده ی آژانس انرژی اتمی نیز با همین ملاحظات امنیتی صورت گرفته است. پیش از آغاز جنگ نیز ملاحظاتی از این دست بود که مانع دستیابی ایران به یک توافق شد.
در نهایت، می توان این پرسش را مطرح کرد که جنگ با امریکا چه دستاوردی برای ایران داشت و اگر قرار به توافق بود، چرا ایرانی ها پیش از آنکه کشور مورد هجوم امریکا قرار گیرد، با توافق موافقت نکردند؟