بحران آب و تئوری توطئه

نسیبه پیرایش
این روزها بحران آب در ایران به ویژه تهران به مرحله‌ای رسیده که هشدارها از روز صفر آبی خبر می دهند.
اگر چه بحران کم‌آبی تنها محدود به ایران نیست و خاورمیانه به ‌عنوان کم‌آب‌ترین منطقه جهان، با مجموعه‌ای از فشارهای اقلیمی و نهادی دست‌وپنجه نرم می‌کند. اما گزارش‌های بین‌المللی از الجزیره، آسوشیتدپرس، بانک جهانی و برنامه محیط‌زیست سازمان ملل ایران را در خط مقدم این بحران قرار داده‌اند.
از نظر کارشناسان حوزه آب ریشه این وضعیت بیش از آنکه در تغییرات اقلیمی باشد در «حکمرانی نادرست و تصمیم‌گیری‌های از بالا به پایین» است. اگرچه نمی‌توان نقش تحریم‌ها را نادیده گرفت. در این سال ها تحریم‌ها دسترسی ایران را به فناوری‌های نوین مدیریت آب، از جمله سیستم‌های کنترل آبیاری مبتنی بر ماهواره، تجهیزات پیشرفته آب‌ شیرین ‌کن، فناوری‌های بازیافت آب و حسگرهای پایش را محدود کرده‌اند.
در طول این سال‌ها محدودیت‌های بانکی بین‌المللی و زنجیره‌های تأمین، مانع تهیه قطعات یدکی برای آب‌شیرین‌کن‌ها و زیرساخت‌های پمپاژ شده‌اند و ناکارآمدی و اتلاف را افزایش داده‌اند. در چنین شرایطی، بانک جهانی به دلیل محدودیت‌های سیاسی و اقتصادی، نقش مستقیم و پر رنگی در ایران ایفا نکرده است.
از طرفی، دولت برای تضمین امنیت غذایی در شرایط تحریم، مشوق‌های تولید داخلی محصولات اساسی را افزایش داد؛ حتی برای محصولات پر مصرف آب مانند گندم. این سیاست راهبردی خودکفایی، برداشت آب زیرزمینی را تشدید و تنوع کشت به سمت محصولات کم‌مصرف آب را تضعیف کرد.
حالا کمبود آب پای یک تئوری توطئه قدیمی را هم به کشور باز کرده است البته این بار تئوری توطئه در خارج از ایران شکل گرفته است. تاکر کارلسون فعال سیاسی جمهوری‌خواه و مجری سابق و پر نفوذ شبکه فاکس نیوز که این روز‌ها یک پادکستر بسیار پرطرفدار شده، اخیرا در گفت‌وگویی با یک تئوری‌پرداز معروف، «پاشش مواد شیمیایی برای کنترل آب‌وهوا را واقعی دانسته و مدعی شده ایران یکی از کشور‌های هدف این «جنگ اقلیمی» است.
اگر چه رسانه‌های دست چپی در خود ایالات متحده معتقدند که این روش، نسخه جدیدی برای انکار سیاست‌های اقلیمی است اما این ادعا طرفداران بسیاری در ایران دارد؛ کافی است نگاهی به شبکه های اجتماعی بیندازیم. البته پیش از این در سال ۱۳۹۱، احمدی نژاد رئیس جمهور وقت در این باره گفته بود: «بخشی از خشکسالی غیر عمدی و به دلیل ایجاد صنعت بوده و بخشی هم عمدی است و دشمن با تخلیه ابر‌هایی که به سمت کشور می‌آید، یک جنگ نامتعادل انسانی به پا کرده است.»
غلامرضا جلالی رئیس سازمان دفاع غیرعامل ایران هم در تیر ۱۳۹۷ گفته بود تغییرات اقلیمی ایران مشکوک است و «دشمنان خارجی در تغییر وضعیت آب‌وهوایی کشور ما مداخله کرده‌اند» و به «دزدیِ ابر‌ها و برف‌ها» متهم هستند.
در هر حال چه ریشه بحران را در مدیریت نادرست و تحریم‌ها بدانیم و چه تئوری توطئه را بپذیریم، به باور کارشناسان، هنوز هم می‌توانیم با مدیریت صحیح منابع آب، بازسازی شبکه‌های فرسوده، اصلاح الگوهای مصرف، توسعه فناوری‌های نوین آبیاری و تأمین اعتبارات لازم برای بازسازی کانال‌ها اوضاع را کنترل کنیم به شرطی که شجاعت اتخاذ تصمیم‌‌های سخت و سرمایه‌گذاری‌های بزرگ را داشته باشیم. آیا دولت این شجاعت را دارد.