آیا روسیه و پاکستان حامل پیام تهدید بودند؟

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

پس از سفر نخست وزیر روسیه به ایران و دیدار او با مقامات ارشد کشور و دیدار عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان با دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، پزشکیان در تازه ترین موضع گیری خود نسبت به وضعیت مذاکره و جنگ با امریکا گفت» «زبان زور جواب نمی دهد». از این اظهارنظر چنین برداشت می شود که روسیه و پاکستان بیش از آنکه نقش میانجی را بازی کنند، حامل پیام تهدید بوده اند.
پیش از آنکه ایران و امریکا با میانجی گری پاکستان توافق نامه ی اسلام آباد را امضا کنند، رسانه های ایرانی حامی مذاکرات ابراز امیدواری کرده بودند که امریکا با میانجی گری روسیه در خصوص پرونده ی هسته ای موافقت کند و ایران به جای آنکه اورانیوم غنی شده را به امریکا بدهد، آن را به روسیه تحویل دهد و روسیه نیز ابراز تمایل به همکاری با ایران در این خصوص کرده بود. در جریان توافق اسلام آباد، دو طرف پذیرفتند که مذاکره در خصوص پرونده هسته ای ایران دو ماه پس از اجرای بندهای تفاهم نامه از سوی طرفین آغاز شود اما این توافق شکست خورد و از این رو مذاکرات هسته ای میان ایران و امریکا صورت نگرفت.
ماه گذشته، ایران دو طرح پیشنهادی برای پایان درگیری ها به امریکایی ها عرضه کرد تا دو طرف به مذاکرات باز گردند. جدیدترین طرح ایران، در صورت توافق دو طرف تنها در شش روز قابل اجراست. حال رسانه های حامی مذاکره بار دیگر از ظرفیت روسیه برای حل و فصل مسئله ی هسته ای مطابق با عملکرد آن در دوره ی برجام سخن می گویند.
در این میان، ترامپ مدعی شده است که روسیه و چین در جریان جنگ ایران و امریکا، کمک چندانی به ایران نکرده اند در حالی که توان بالایی برای حمایت از ایران داشته اند و گفت که امیدوار است این وضعیت ادامه پیدا کند. می توان دلایل متعددی برای امتناع چین و روسیه از حمایت همه جانبه ی نظامی و سیاسی از ایران برشمرد اما در نهایت باید دید که این دو کشور چه هدفی را در خاورمیانه دنبال می کنند. قطعا تغییر نظام در ایران مطلوب این دو کشور نیست اما ممکن است ناچار شوند برای حفظ منافع خود در منطقه به آن تن دهند.
به نظر می رسد عملکرد امروز ایران را در سیاست خارجی نمی توان صرفا بر پایه ی نزدیکی آن به شرق توضیح داد و نظام به این نتیجه رسیده است که باید در تقابل با امریکا، راه خود را برود.
از سوی دیگر، امریکایی ها پیوسته از بن بست مذاکرات می گویند و خود را برای حمله به ایران با همکاری اسرائیل آماده می کنند اما تاکید می کنند که پس از برگزاری انتخابات میان دوره ای کنگره به ایران حمله خواهند کرد. اما باید به این پرسش پرداخت که آیا این زمان بندی برای ایران مناسب است یا نه و آیا به نفع ایران است که علی رغم تهدیدهای فزاینده تا زمانی که دشمن بار دیگر به کشورمان حمله کند، منتظر بمانیم و صرفا آمادگی دفاعی خود را افزایش دهیم؟ برخی گزارش های غیررسمی و اظهارنظرهای پراکنده حاکی از آن است که برخی از مقامات کشورمان ممکن است در صورت بن بست کامل مذاکرات دست به حمله ی پیش دستانه علیه مواضع امریکا و اسرائیل در منطقه بزنند.
اما چنین حمله ای باید از ابعاد مختلف بررسی شود و علاوه بر نتایج نظامی، پیامدهای سیاسی آن نیز مورد بررسی قرار گیرد. اقدام پیش دستانه ی ایران نه تنها بر انتخابات میان دوره ای امریکا تاثیر می گذارد که انتخابات پیش روی اسرائیل را نیز تحت الشعاع قرار می دهد و ممکن است به تثبیت جایگاه نتانیاهو به عنوان نخست وزیر منجر شود هر چند تضمینی وجود ندارد که در صورت کنار رفتن او، سیاست های اسرائیل در قبال ایران تغییر کند. در مورد امریکا نیز، ممکن است وقوع جنگ پیش از انتخابات، شکست جمهوری خواهان را تضمین کند اما جمهوری خواهان بدون چنین جنگی نیز در آستانه ی شکست قرار دارند و شانس اندکی برای پیروزی در کنگره دارند. با این حال، به نظر می رسد دولت ترامپ مصمم است با وجود محدودیت های احتمالی کنگره، به جنگ با ایران ادامه دهد.