دوگانه‌ی مسئولان و هنرمندان

نسیبه پیرایش

«غذای نیمروز» اثر مجید مجیدی، با کسب جایزه بزرگ سی ‌و یکمین جشنواره بین‌المللی فیلم بوسان، علاوه بر افتخارآفرینی هنری، موفق شد مستقیما به اسکار راه پیدا کند. مجیدی در سخنرانی پس از دریافت جایزه، با نگاهی ملی، این موفقیت را به مردم شجاع ایران تقدیم کرد و بر ایستادگی و مقاومت ملت در برابر تحریم‌های سنگین اقتصادی و دارویی تأکید نمود. این موضع‌گیری، فوراً با واکنش‌های گرم رسانه‌های اصولگرا و برخی مسئولان از جمله محمدباقر قالیباف روبرو شد تا از آن به عنوان «موضع‌گیری هوشمندانه و تعهد ملی» تجلیل کنند.
در مقابل برخی رسانه‌های اصلاح‌طلب و مستقل نیز با اشاره به جایزه چند وقت پیش لاله مرزبان در ونیز، بدون اشاره به سخنرانی او، به پدیده‌ی «نگاه دوگانه» در میان مسئولان پرداختند. نگاهی که هنرمندان را بر اساس میزان نزدیکی یا دوری از مواضع حاکمیت، به دو دسته‌ی خوب و بد تقسیم می‌کند. نگاهی که پیش‌تر نیز در مواجهه با چهره‌هایی چون اصغر فرهادی و جعفر پناهی و … به شکل‌های گوناگون دیده شده بود.
اما به نظر می‌رسد خطا تنها متوجه سیاستِ «صف‌بندی» در حاکمیت نیست؛ خودِ هنرمندان نیز در شکل‌گیری و استمرار این شکاف نقشی انکارناپذیر دارند. کافی است نگاهی به سخنان لاله مرزبان در ونیز بیاندازیم. او پس از دریافت جایزه‌اش، بدون اشاره به جنگی که از یک سال پیش کشور را درگیر کرده و جان صدها کودک و زن و شهروند بی‌گناه را گرفته، گفت که می‌خواهد این جایزه را به زنانی تقدیم کند که برای «کوچک‌ترین میزان آزادی، سنگین‌ترین هزینه‌ها» را پرداخته‌اند.
موفقیت لاله مرزبان در ونیز اتفاق مهمی برای سینمای ایران بود. اما شاید همین موفقیت می‌توانست فرصت بهتری باشد برای اینکه وقتی از زنان ایران حرف زده می‌شود، تصویری کامل‌تر از آنها ارائه شود؛ تصویری که هم مشکلات را ببیند، هم موفقیت‌ها را، هم زنانی که مطالبه می‌کنند و هم زنانی که در همین روزها با جنگ، تحریم، بیماری و از دست دادن عزیزانشان دست‌ و پنجه نرم می‌کنند.
و اینجاست که دوگانه شکل می‌گیرد. هنرمندانی که مرزهای مشروعِ مخالفت، نقد و مبارزه را در نوردیده و تا زیر سوال بردنِ موجودیت، امنیت و منافع بنیادینِ مردم و کشور پیش می‌روند و هیچ خط قرمزی برای خود متصور نیستند به جز مخالفت.
به نظر می‌رسد برای عبور از این بن‌بست، هم حکومت باید از سیاستِ «ما و آن‌ها» دست بردارد، و هم هنرمندان باید بدانند که «مخالفت با عملکردِ قدرت» هرگز نباید با «مخالفت با منافع مردم و کشور» خلط شود. تنها با ترسیم این خط قرمزِ مشترک است که می‌توان از این دوگانگی رها شد و جامعه‌ی هنری را به سوی یکپارچگی حرکت داد.