در سایه جنگ و قطع دوباره اینترنت

نسیبه پیرایش

این روزها بازار گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال آغاز مجدد جنگ به ‌شدت داغ شده است. در این میان، دیدگاه‌ها دو دسته است؛ گروهی معتقدند «آمریکا توان ایجاد درگیری جدید را ندارد، اما با توجه به نزدیکی انتخابات، ممکن است برای دستاوردسازی سیاسی، به دنبال تنش باشد» و گروهی دیگر بر این باورند که «احتمال واقعی وقوع یک جنگ تمام‌ عیار میان آمریکا و ایران در دو سه ماه آینده، بسیار اندک است.»
در میان این موجِ «خوف و رجا»، بحث درباره احتمال قطع مجدد اینترنت همزمان با آغاز جنگ، شدت گرفته است. بر اساس گزارش زومان، نهادهای بالادستی در نامه‌ای رسمی و الزام‌آور تأکید کرده‌اند که در صورت وقوع درگیری نظامی، دسترسی کاربران در ایران به اینترنت بین‌المللی باید بلافاصله قطع شود. بر پایه این گزارش، قطع دسترسی به شبکه جهانی، به‌ عنوان یک تکلیف اجرایی در شرایط جنگی تعیین شده است.
این در حالی است که پیش از این نیز محمد امین آقامیری، دبیر شورای عالی فضای مجازی، در نشست خبری خود از توانایی مقابله با استارلینک سخن گفته بود؛ اظهار نظری که در کنار دیگر ادعاهای او درباره وضعیت فیلترینگ، بحث پیرامون رویکرد مقابله با فناوری‌های نوین ارتباطی را بازگرادانده است. دستور مذکور در شرایطی صادر می‌شود که اینترنت ایران طی ماه‌های گذشته، در چندین مقطع با اختلال یا قطع گسترده مواجه شده و کاربران با تبعات آن دست‌ و پنجه نرم کرده‌اند؛ از جمله در بازه زمانی کمتر از یک سال، یعنی از جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴ تا اعتراضات دی‌ماه همان سال و سپس جنگ ۴۰روزه در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵. حال پرسش مهم این است که آیا قطع اینترنت و مقابله با فناوری های نوین ارتباطی، راهکاری برای امنیت ملی است یا ابزاری برای ایجاد خلا اطلاعاتی در لحظات حساس؟ اگر این رویکرد برای امنیت است، چرا در لحظات حساس، امنیت را به جای تامین به مخاطره انداخته است؟
در جریان جنگ 12 روزه و همچنین جنگ 40 روزه، شاهد بودیم که با وجود قطع ارتباط با جهان، بزرگترین ضربه‌ها به کشور وارد شد، فرماندهان ارشد نظامی و اطلاعاتی، هدف ترور قرار گرفتند؛ زیرساخت‌های ارتباطی، پل‌ها، جاده‌ها و حتی خطوط راه‌آهن از حملات دشمن در امان نبودند و از همه مهم‌تر، رهبر انقلاب به شهادت رسیدند. اگر هم فرض بر این باشد که قطع اینترنت ابزاری برای ایجاد خلا اطلاعاتی است باز هم حجم عظیم شهدا و ویرانی‌ها، ناکارآمد بودن این روبکرد را به وضوح اثبات می‌کند.تجربه مقابله با دستگاه‌های ویدئو و ماهواره نیز، بارها ناکارآمدی مقابله با فناوری‌های نوین را به اثبات رسانده است. از آنجا که آزموده را آزمودن خطا است، باید پرسید دلیل اصرار به از سرگیری چنین سیاست‌های شکست خورده‌ای واقعا چیست؟ آیا در گیر‌و‌دار همه‌ی مشکلاتی که مردم با آن دست و پنجه نرم می‌کنند و جنگ دوباره بار مضاعفی بر این مشکلات خواهد بود، عمدی در کار است تا نارضایتی‌ها را با قطع اینترنت افزایش دهند؟ به نظر می‌رسد از نظر افکار عمومی، پاسخ به این پرسش‌ها برای حفظ امنیت ملی ضروری‌تر باشد.