نشست چهارجانبه تهران و ادامه گفت‌وگوها
در روزهایی که گمانه‌زنی‌ها درباره آغاز دوباره جنگ و احتمال حملات قریب‌الوقوع آمریکا و اسرائیل به کشور شدت یافته، ورود و خروج میانجی‌ها به تهران بر ابهام و عدم قطعیت‌ها افزوده است.
نسیبه پیرایش
در روزهایی که گمانه‌زنی‌ها درباره آغاز دوباره جنگ و احتمال حملات قریب‌الوقوع آمریکا و اسرائیل به کشور شدت یافته، ورود و خروج میانجی‌ها به تهران بر ابهام و عدم قطعیت‌ها افزوده است. سفر اخیر ژنرال عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان، به تهران، هم‌زمان، تلاش‌های قطر برای میانجی‌گری جهت جلوگیری از وقوع درگیری، نشان از این دارد که دیپلماسی منطقه‌ای در چند جبهه در حال حرکت است. اما در این میان، نشست چهارجانبه ایران، پاکستان، ترکیه و عربستان در تهران، بیش از هر رویداد دیگری توجه‌ها را به خود جلب کرد.
در این رابطه برخی کارشناسان، برگزاری این نشست را یک گام رو به جلو و در جهت اهداف ایران در تامین امنیت منطقه بدون حضور آمریکا قلمداد می‌کنند و معتقدند ایران در چارچوب استراتژی کلان خود برای مواجهه با فشارهای آمریکا و اسرائیل در نظم بین‌المللی، در حال گذار به سوی ساختارهای جدید است و می‌کوشد زمینه شکل‌گیری ترتیبات امنیتی نوین در منطقه را فراهم کند.
از این منظر، گفت‌وگو با قدرت‌های منطقه‌ای _ حتی کشورهایی که با ایران اختلاف دارند _ راهکاری برای مدیریت بحران و کاهش ریسک درگیری محسوب می‌شود. با این حال، این کارشناسان تأکید می‌کنند که نباید انتظار نتایج فوری از این نشست داشت، بلکه باید آن را فرصتی برای آزمودن امکان گفت‌وگو درباره آینده امنیت منطقه دانست.
برخی دیگر از صاحب‌نظران اما از همان ابتدا ماهیت این گفت وگوها را زیر سوال برده و برگزاری این نشست را بدون حضور آمریکا و چین ناکافی می‌دانند و احتمال شکست آن را پیش‌بینی می‌کنند، چون معتقدند که شرایط منطقه بسیار پیچیده است و آمریکا یکی از بازیگران مهم حاضر در تحولات است و چین هم نقش راهبردی خود را زمینه‌های گوناگون همواره ثابت کرده است.
اما گروه دیگری از منتقدان نیز وجود دارند که هم‌خوانی نشست مذکور را با هویت سیاسی کشورهای عربستان، ترکیه و پاکستان زیر سوال می‌برند؛ آنها معتقدند این کشورها روابط نزدیکی با آمریکا و رژیم صهیونیستی دارند و پیشینه آنها نشان می‌دهد که هماهنگی با واشینگتن و تل‌آویو، پیش‌شرط اصلی اقدامات دیپلماتیک آن‌هاست.
علاوه بر این، بر این باورند که با توجه به بررسی مسئله‌ی یمن در دستور کار نشست و اینکه یمن متحد اصلی ایران به شمار می‌رود، برگزاری چنین نشستی موضوعیتی ندارد. اما در کنار آن حضور سه کشور عربستان، ترکیه و پاکستان در تهران را ناشی از اقتدار جمهوری اسلامی ایران و پاسخی به فشارهای بین‌المللی علیه کشورمان می‌دانند. با این حال این نشست چهار جانبه برگزار شد و در پایان آن نیز بیانیه‌ای با این مضمون صادر شد: «شرکت‌کنندگان بر ادامه گفتگوها جهت تقویت همکاری‌های چهارجانده، به‌ویژه در زمینه صلح و امنیت منطقه‌ای، توافق کردند.»
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، هم با تأکید بر نتایج نشست اظهار داشت: «مقامات ارشد ترکیه، پاکستان و عربستان معتقد بودند راه حل مشکلات منطقه در همکاری میان هر چهار کشور نهفته است. در نهایت به این نتیجه رسیدیم که امنیت در غرب آسیا باید درون‌زا باشد و باید از هرگونه مداخله خارجی جلوگیری شود.»
در نهایت، به نظر می‌رسد با توجه به پیچیدگی‌های موجود، برای نتیجه‌گیری قطعی هنوز زود است؛ باید منتظر ماند و دید که این گفت‌وگوها در چه مسیری ادامه می‌یابند و در نهایت به چه نقطه‌ای ختم خواهند شد.
نظرات و تجربیات شما
