مذاکره چه فایده ای دارد اگر قرار نیست به صلح ختم شود؟

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

رئیس جمهور کشورمان در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل گفت که از جنگ نمی ترسیم و از مذاکره نمی گریزیم. همزمان محسن رضایی در مصاحبه ای تلویزیونی گفت که پزشکیان قرار است آنچه در جلسه ای مشترک مورد توافق قرار گرفته است، در نیویورک مطرح کند و پاسخ ترامپ را بدهد. او همچنین اعلام کرد که نمایندگان ایران از طریق میانجی های قطری و پاکستانی شروط مکتوب خود را به اطلاع امریکا رسانده است.
به نظر می رسد محسن رضایی تصمیم گرفته است در مقام دبیر شورای عالی امنیت ملی اختیار عمل در خصوص مذاکره با امریکا را به دست بگیرد و قالیباف را به عنوان رئیس تیم مذاکره کننده ی ایران کنار بزند. با کمرنگ شدن حضور قالیباف در عرصه ی رقابت های سیاسی داخلی ایران، تفاهم نامه ی اسلام آباد نیز از دستور کار ایران خارج شده است. این تحول با توجه به نزدیکی مواضع این دو شخصیت در قبال امریکا، احتمالا تاثیر چندانی بر روند مذاکره و جنگ با امریکا نخواهد گذاشت و صرفا از حیث تحولات داخلی اهمیت دارد.
باید پرسید مذاکره چه فایده ای دارد اگر قرار نیست سرانجام به صلح ختم نشود و هدف از دیپلماسی چیست اگر قرار نیست مانع از شروع دوباره جنگ شود؟ اینکه ما شروط خود به طرف امریکایی اعلام کنیم در حالی که می دانیم این شروط مورد توافق قرار نخواهد گرفت، صرفا کاغذبازی است و نمی تواند آورده ای برای ایران داشته باشد در حالی که تحریم های جدید هر روز دایره ی محاصره ی کشورمان را تنگ تر می کنند و زندگی مردم را دشوارتر می کند.
به نظر می رسد آقای رضایی هیچ راه حل دیپلماتیکی برای حل مشکل محاصره ی هوایی ایران ندارد و از این رو صرفا به زبان زور متوسل می شود و کشورهای همسایه را تهدید می کند. اگر سیاستمداران ایرانی بخواهند به همین شیوه ادامه دهند، نباید چشم امید به صلح داشت. هر چند تندروهای ایرانی صلح طلبان را با شدیدترین الفاظ می کوبند اما نمی توان با توهین این واقعیت را از دیده پنهان کرد که بخشی از مردم ایران خواستار صلح هستند و صلح طلبانی چون خاتمی از زبان آنها سخن می گویند.
یک روز پیش از پزشکیان، ترامپ نیز در سازمان ملل به سخنرانی پرداخت و بر این مدعا پافشاری کرد که ایران چشم امید به تحولات داخلی امریکا بسته است اما سیاست های امریکا در قبال ایران پس از انتخابات میان دوره ای کنگره، صرف نظر از نتیجه ی آن تغییر نخواهد کرد و امریکا به اعمال فشار بر ایران ادامه خواهد داد. ترامپ همچنین مدعی شد که ایران پس از اعلام نتایج انتخابات میان دوره ای با امریکا به توافق خواهد رسید.

ادعایی که صرفا برای ترامپ مصرف داخلی دارد و هدف از آن تشویق کردن مردم امریکا به رای دادن به جمهوری خواهان است. واقعیت این است که نتیجه ی انتخابات میان دوره ای اگر بر اراده ی دولت امریکا تاثیری نگذارد، تغییری در موضع طرف ایرانی نیز ایجاد نخواهد کرد. با این حال، این موضع گیری نشان می دهد که ترامپ فهمیده که مردم امریکا نیز خواستار پایان جنگ هستند و گزینه ای را در رای گیری انتخاب خواهند کرد که به تمام شدن جنگ منجر شود.
به نظر می رسد مذاکرات اخیر ایران با طرف امریکایی نتیجه ی چندانی نداشته باشد، علی رغم آن که عراقچی در اقدامی بی سابقه در نیویورک به صورت مستقیم و بدون استفاده از واسطه ها با نماینده ی امریکا دیدار و گفت و گو کرده است. این دیداری است که ترامپ خود از آن خبر داد و به نظر می رسد برای طرف امریکایی اهمیت داشته است.
رسانه ها همچنین دیدار رئیس جمهور چین و ترامپ را برای ایران حائز اهمیت می دانند و بر این باورند که رئیس جمهور چین در این دیدار تلاش خواهد کرد امریکا را متقاعد کند اختلافات خود با ایران را از طریق دیپلماسی حل کند و محاصره ی دریایی ایران را متوقف کند، محاصره ای که تبعات آن دامن گیر چین هم شده است. اما چین به طور سنتی از اتخاذ رویکردی منفی در قبال امریکا خودداری می کند. چینی ها قرار نیست به امریکایی ها بگویند اگر محاصره را رفع نکنید، ما نیز اقدام متقابلی را علیه شما انجام خواهیم داد. چینی ها صرفا ممکن است به امریکایی بگویند اگر دست از محاصره ی منافع اقتصادی ما در منطقه بکشید، امتیازاتی را به شما خواهیم داد.