قالیباف و شرایط گفت و گو با امریکا

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

قطع مصاحبه ی تلویزیونی قالیباف زمانی که در مورد روند اجرای توافق با امریکا توضیح می داد، واکنش های بسیاری را در رسانه های داخلی برانگیخت. او در بخشی از این مصاحبه به توافقی اشاره می کند که در سال 2023 برای آزاد سازی اموال ایران صورت گرفته بود و بنا بود ایران به ازای 5 میلیارد دلار از اموال خود، اقلام اساسی دریافت کند. او تاکید می کند که این توافق اجرا نشده بود.
در ادامه او می گوید 12 میلیارد دلار از مجموع 24 میلیارد دلار از اموال مسدوده ی شده ایران، مطابق توافق جدید در اختیار بانک مرکزی ایران قرار گرفته است تا کالاهای اساسی مورد نیاز را از هر کسی که می خواهد، بخرد.
پس از این اظهار نظر، صدا و سیما پخش این مصاحبه را متوقف می کندو وعده می دهد که ادامه ی آن را بعدا پخش کند.
اظهارات قالیباف محرمانه نبود و قطع این سخنان مانع از انتشار محتوای آن نمی شود. برخی از منتقدان صدا وسیما، مدعی شده اند که رسانه ی ملی به این دلیل پخش مصاحبه را قطع کرده است که این مصاحبه، روایت صدا و سیما از تفاهم نامه ی اسلام آباد را خدشه دار می کند. گفته می شود صدا و سیما، ترجیح می دهد به کسانی تریبون بدهد که با مذاکره با امریکا مخالف هستند چرا که سیاست گذاران اصلی این نهاد، به دنبال آن هستند که با جهت دهی به افکار عمومی، بر سر راه مذاکره سنگ بیندازند.
اما این ادعا، چندان قابل قبول نیست چرا که اظهارات قالیباف، برخلاف آنچه او و مدافعانش گمان می کنند چندان کمکی به ایجاد تصویر موفقیت ایران در مذاکرات نکرده است. واقعیت این است که ایران تنها اجازه دارد با اموال خود، کالاهای اساسی مانند گندم و سویا خریداری کند. این همان چیزی است که امریکا در سال 2023 نیز با آن موافقت کرده بود و دستاورد چندانی برای تیم مذاکره کننده ی قالیباف به حساب نمی آید.
به نظر می رسد او به دنبال آن بود که نشان دهد در توافق فعلی، از اصول پذیرفته شده و خطر قرمزهای کلی نظام عبور نکرده است و توافق فعلی، می توانست نظر موافق رهبری شهید را پیش از جنگ جلب کند. از این رو، متهم کردن او به تلاش برای کودتا یا گذر از خط قرمزهای نظام درست نیست.
اما قالیباف در این مصاحبه اشاره ای به مذاکرات سوییس و جنجال های پیرامون آن یا دیدار تیم های مذاکره کننده ی ایران و امریکا در دوحه پس از درگیری های نظامی اخیر میان ایران و امریکا در خلیج فارس و موضع ایران در قبال اقدامات تجاوزکارانه ی امریکا و تاثیر آن بر روند مذاکرات نکرد. این مسائل اصلی ترین دلیل انتقادات گسترده ی داخلی از تیم قالیباف است. گویی او مصمم است کارشکنی های امریکایی ها را نادیده بگیرد و علی رغم مشکلات موجود در روند اجرای توافق، به مذاکره ادامه دهد. این رویکرد، بسیاری از مخالفان مذاکره را نگران کرده است اما تلاش آنها برای توقف مذاکرات تا کنون بی فایده بوده.
به نظر می رسد فشارهای رسانه ای نمیتواند مانعی جدی برای قالیباف و تیم او ایجاد کند و مخالفان باید چاره ای دیگر بیاندیشند.
از سوی دیگر ممکن است توافق فعلی، آخرین توافق میان ایران و امریکا نباشد و امریکا بار دیگر به استفاده از گزینه ی نظامی خود در مقابل ایران روی بیاورد. در این صورت، قالیباف باید به جای تمرکز بر آزادی اموال مسدود شده ی ایران، برای حفظ شرایط گفت و گو با امریکا تلاش کند.
به نظر می رسد او در مورد وضعیت تنگه نمی تواند چندان اعمال نفوذ کند، هر چند معتقد است ایران باید تلاش کند تا رفت و آمد کشتی ها در تنگه رونق بگیرد. این نقطه ضعف او،رسبب بروز تنش های نظامی در تنگه شده و آینده ی مذاکرات را به خطر انداخته است.