سرنوشت تنگه هرمز و باالمندب

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

در حالی که برخی رسانه های داخلی مدعی شده اند که کشتی های تجاری و نفت کش های ایرانی بدون مشکل در حال تردد از تنگه ی هرمز هستند و محاصره ی دریایی امریکا ناموفق بوده است، قرارگاه خاتم الانبیا اعلام کرده است که اگر امریکا بخواهد برای کشتی های ایرانی ناامنی ایجاد کند، اجازه نخواهد داد هیچ حمل و نقلی در خلیج فارس، دریای عمان و دریای سرخ انجام شود. بر این اساس، برخی از رسانه های داخلی احتمال بسته شدن تنگه ی باب المندب و نتایج آن را بررسی کرده اند. تهدیدی که بیش از امریکا، کشورهای اروپایی را نگران می کند که تا کنون از همکاری با امریکا و اقدام علیه ایران خودداری کرده اند.
نکته ی دیگر این است که مطابق تحلیل های سیاسی در داخل کشور، محاصره ی دریایی امریکا نمی تواند تامین کالا در کشور را با مشکل جدی روبه رو کند و دولت اعلام کرده است که واردات بدون انتقال ارز ادامه خواهد داشت. در هر حال فشارها بر ترامپ ادامه دارد. برخی از عواقب محاصره ی دریایی ایران برای سایر کشورهای جهان صحبت می کنند و برخی دیگر معتقدند اساسا ترامپ نتوانسته است تهدید خود را عملی کند و تنگه ی هرمز هنوز تحت کنترل ایران است و ایران بدون هیچ مشکلی نفت خود را به هند و چین صادر می کند. هرچند مشخص نیست که آیا ایران راهی برای وصول پول نفت صادر شده دارد یا نه.
با این وجود، درگیری در خلیج فارس در حال حاضر مهار شده است و دو طرف به آتش بس دو هفته ای پایبند هستند اما قرارگاه خاتم الانبیا اعلام کرده است اگر امریکا مانعی جدی بر سر راه عبور و مرور کشتی های ایرانی ایجاد کند، ایران این اقدام را به عنوان نقض آتش بس تلقی کرده و حملات خود به شناورهای امریکایی را از سر خواهد گرفت. در این میان، امیدها برای مذاکره و پیگری پرونده از مسیر دیپلماسی هنوز خاموش نشده است و هر دو طرف از احتمال شروع مجدد مذاکرات سخن می گویند.
اگر تحلیل های سیاسی داخلی را انعکاسی از طرز فکر مسئولان جمهوری اسلامی بدانیم و تصمیم گیران این تحلیل ها را مبنای کار خود قرار دهند، در این صورت جمهوری اسلامی همچنان امیدوار خواهد بود که امریکا شکست خود را بپذیرد و عوامل مختلف داخلی و بین المللی سبب عقب نشینی ترامپ و یاران او از مواضع رادیکال خود شوند. این دسته، رقابت های داخلی جمهوری خواهان با دموکرات ها و حمله های تند رسانه های امریکا به ترامپ و دولت او، اثرگذاری تهدیدات چین و احتمال شرکت فعال او در جنگ با امریکا و افزایش هزینه ی انرژی در اروپا و کاهش همکاری اروپا با امریکا و اسرائیل را از جمله عوامل و نشانه هایی می دانند که می تواند در نهایت ترامپ را از میدان به در کند و بر سر عقل بیاورد.
در مقابل برخی از تحلیل گران این امیدواری را به مذاکره کنندگان ایرانی می دهند که خواسته های طرف امریکایی چندان غیرمعقول نیست و می توان بر سر کم و کیف آنها به چانه زنی پرداخت و توافقی قابل قبول را برای ایران به ارمغان آورد. این دسته هرچند از بسته شدن تنگه ی هرمز در زمان جنگ استقبال می کنند اما معتقدند که ایران پس از پایان درگیری ها باید بپذیرد که تنگه ی هرمز را بدون دریافت عوارض به روی همه ی کشتی ها بگشاید.
برخی بر این باورند که سرانجام زمان آن رسیده است که مسئولان جمهوری اسلامی مواضع تند خود را رها کنند و حضور پررنگ قالیباف و عراقچی در عرصه ی سیاست ایران را نشان از تعدیل رویکرد جمهوری اسلامی در قبال امریکا می دانند. اما برای اینکه چنین اصلاحی تحقق یابد، این آقایان باید به این باور برسند که ادامه ی درگیری ها به زیان ایران و ایرانیان است و امید بستن به عقب نشینی ترامپ جز آنکه شرایط را برای ما دشوارتر می کند، نتیجه ای نداشته است.