تمایل نظام برای پایان دائمی درگیری ها

عاطفه پیرایش دانشجوی کتری فلسفه

روزنامه های امروز ایران، 6 اردیبهشت در مورد احتمال دستیابی به آتش بس دائمی میان ایران و امریکا نوشته اند و نوید می دهند که توافق میان ایران و امریکا هر چه سریع تر حاصل شود.
در سه هفته ی گذشته، چهره های سیاسی مختلف از جناح های سیاسی اصول گرا، معتدل و اصلاح طلب موضع رادیکال کسانی را مورد انتقاد قرار دادند که در چهل روز جنگ، برای حمایت از جمهوری اسلامی تجمعاتی را شب ها در خیابان ها ترتیب دادند. این وضعیت نشان می دهد که نوعی توافق میان جناح های مختلف سیاسی در داخل ایران به وجود آمده است و همه در لزوم توافق با امریکا برای پایان دائمی جنگ یک صدا شده اند. در عین حال، برخی از رسانه ها از آمادگی نیروی نظامی ایران برای پاسخ به دشمن در صورت حمله ی مجدد خبر می دهند و برخی از کسانی که به تندرو بودن مشهور شده اند، اعلام می کنند که نظام آماده است زنجیره ی استخراج و پالایش نفت در عربستان و سایر کشورهای خلیج فارس را در صورت حمله ی مجدد امریکا مورد حمله قرار دهد.
به نظر می رسد تغییری در رویکرد عام نظام به مسئله ی امریکا به وجود آمده است. در دوره های پیشین مذاکرات که بسیاری از مسئولان نظام نسبت به نتیجه ی مذاکرات خوشبین بودند و بر این باور بودند که هر چند امکان وصول به یک توافق واقعی با امریکا وجود ندارد اما پیگیری روند مذاکرات به طور کلی به نفع ایران است، به نحوی که می تواند شرایط موجود را در دوران مذاکرات تثبیت کند، شرایطی که در تمامی موارد به نفع ایران و به ضرر امریکا بود. به عبارت دیگر، مذاکرات می توانست امریکایی ها را مشغول کند و آنها را راضی نگه دارد حتی اگر در نهایت نتیجه ای ملموس از آن حاصل نشود. به نظر می رسد نظام به این جمع بندی رسیده بود که امریکا هیچگاه تهدید دیرین خود مبنی بر حمله ی مستقیم و همه جانبه به ایران را محقق نخواهد کرد. هر چند بازگشت ترامپ به کاخ سفید، یعنی کسی که دستور ترور شهید سلیمانی را در دور پیشین ریاست جمهوری خود صادر کرده بود، می توانست یک زنگ خطر برای جمهوری اسلامی باشد اما در نهایت باور به اینکه ترامپ مرد معامله است نه جنگ، سبب شد که بسیاری از تحلیل گران تهدیدهای ترامپ پیش از جنگ را صرفا بلوف های رسانه ای بدانند و در مقابل، با همان ابزار به مقابله با او برآیند. اما با تغیراتی که در میان جنگ درون نظام رخ داده است، چنین رویکردی رنگ باخته است.
ظاهرا کسانی که امروز در راس هرم تصمیم گیری جمهوری اسلامی قرار دارند، متقاعد شده اند که در صورت بن بست مذاکرات، امریکا بدون تعارف حملات خود را از سر خواهد گرفت.
برخی از رسانه های داخلی اقدامات اخیر وزیر امور خارجه ی ایران را در همین راستا تفسیر کرده و امیدوارند که نظام با جدیت بیشتری روند مذاکرات با امریکا را دنبال کند. ترامپ نیز پیش از این اعلام کرده بود منتظر پیشنهادی است که سران نظام برای او آماده کرده اند و پس از پایان سفر عراقچی به پاکستان، در اظهاراتی بیان کرد که پیشنهادی را که از ایران دریافت کرده است، مثبت ارزیابی می کند. هر چند بسیاری از رسانه های داخلی ترامپ را مردی دیوانه و دروغ گو می نامند، اما متاسفانه اظهارات او، سندیت بیشتری برای این رسانه ها دارد. گویی او تنها دیوانه ی این محفل نیست و دیگران نیز کم دروغ نمی گویند.
نکته ی دیگر در مورد روند مذاکرات، غیبت قالیباف است که پیش از این شخصا برای مذاکره با معاون اول رئیس جمهور امریکا، جی. دی. ونس به اسلام آباد رفته بود و ریاست تیم مذاکره کننده ایرانی را به عهده داشت. برخی اخبار غیررسمی حکایت از آن دارند که جمهوری اسلامی قالیباف را کنار گذاشته است و ترجیح می دهد مذاکره با امریکا را بدون او ادامه دهد. در صورت صحت اخبار این مسئله ممکن است ناشی از عدم توانایی او در مدیریت افکار داخلی در خصوص مذاکره با امریکا و همراه کردن نیروهای نظامی ایران با خود باشد. طبیعی است که نیروهای نظامی خود را برای تقابل مجدد با امریکا آماده کنند اما واقعیت این است که نظام می داند نمی تواند به این آسانی ضربه ای به امریکا بزند و از این رو، ناچار است عربستان و سایر کشورهای عربی را تهدید به حمله کند. اما با توجه به اینکه عربستان با پاکستان پیمان نظامی بسته است و در صورت حمله ی ایران به عربستان، پاکستان ناچار خواهد شد نقش میانجی گری خود را رها کند و به جنگ علیه ایران بپیوندد، به نظر می رسد بیانیه های تهدیدآمیز نظام بیش از آنکه ناشی از عزم راسخ نظام برای ایستادگی در مقابل امریکا و افزایش درگیری ها باشد، نشان از تمایل نظام برای پایان دائمی درگیری ها دارد.