پایان دائمی درگیری ها نزدیک است

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

اتفاقات چند روز اخیر از جمله پایان رسمی عملیات نظامی چهل روزه ی امریکا علیه کشورمان، تلاش ارتش امریکا برای گشودن تنگه ی هرمز، حمله ی ایران به بندر فجیره در امارات و توقف عملیات آزادی، سفر وزیر خارجه ایران به چین، ادعای ترامپ مبنی بر نزدیک شدن به توافقی با ایران و چند اتفاق دیگر حاکی از آن است که ترامپ از دست یابی به خواسته هایش ناامید شده است و ترجیح می دهد تن به توافقی بدهد که چین دست به واسطه گری برای حصول آن زده است.
در ایران، دو گروه با مذاکره و توافق با امریکا مخالفت می کنند. از یک سو، جناح پایداری مذاکرات را حاصل تسلیم دشمن در عرصه ی نظامی می دانند اما نگرانند توافق سبب شود دستاوردهای ایران در جنگ اخیر از بین برود. این دسته با گشودن تنگه ی هرمز، بازگشت آن به شرایط پیش از جنگ، تحویل اورانیوم غنی شده و تعلیق غنی سازی مخالف هستند و معتقدند ایران باید از فرصت پیش آمده نهایت بهره را ببرد و نظم جدیدی در خلیج فارس اجرا کند. همچنین این دسته بر این باورند که پرونده ی هسته ای ایران قابل مذاکره نیست. این در حالی است که پیشنهاد جدید توافق میان ایران و امریکا، شامل تعلیق موقت غنی سازی در ازای حذف تدریجی تحریم های امریکا علیه کشورمان می شود و موج جدیدی از نگرانی ها را برانگیخته است. علاوه بر آن، چین با تاکید بر لزوم حفظ آتش بس، خواستار رفع محاصره ی دریایی امریکا و گشوده شدن تنگه ی هرمز از جانب ایران است.
وزیر امور خارجه ایران در شرایطی به چین سفر کرد که درگیری ها میان ایران و امریکا در تنگه ی هرمز به سطح جدیدی در دو ماه گذشته رسیده است. پس از آنکه امریکا اعلام کرد قصد دارد عملیاتی جدید در تنگه ی هرمز اجرا کند با این هدف که کشتی های تجاری که در خلیج فارس متوقف شده اند، بتوانند از تنگه خارج شوند، چندین انفجار در بندر فجیره ی امارات رخ داد. این بندر خارج از تنگه ی هرمز و در کنار دریای عمان قرار دارد. برخی از تحلیل گران معتقدند احتمالا امریکا قصد داشت از طریق این بندر راهی برای عبور کشتی ها بدون توجه به حاکمیت ایران بر تنگه بگشاید. رئیس جمهور امریکا در واکنش به این انفجارها، اعلام کرد عملیات آزادی برای گشودن تنگه را موقتا متوقف می کند و یک هفته به ایران فرصت داد تا با امریکا به توافق برسد. هر چند ایران مسئولیت این انفجار ها را به عهده نگرفته است اما معاونت سیاسی سپاه پاسداران اعلام کرده است که نیروی دریایی سپاه، در واکنش به اقدامات اخیر امریکا و امارات، بنادر امارات را تحت محاصره ی دریایی خود درآورده است. به نظر می رسد طرح جدید ایران در کنترل تنگه ی هرمز، تنها شامل منطقه ی ساحلی میان ایران و عمان نمی شود و تا آب های ساحلی امارات گسترش یافته است.
روزنامه ی کیهان معتقد است عقب نشینی ترامپ و توقف عملیات آزادی نشان می دهد که طرف امریکایی جز حرف زور نمی فهمد و باید برای شکستن محاصره ی دریایی امریکا نیز به حمله ی نظامی مستقیم روی بیاوریم. این در حالی است که وزیر خارجه ی امریکا اعلام کرده است ارتش این کشور فعلا در حالت دفاعی قرار دارد و مادامی که مورد حمله قرار نگیرد، حمله ای نخواهد کرد.
از سوی دیگر، برخی مخالفان جمهوری اسلامی نیز با مذاکره میان ایران و امریکا مخالف هستند چون توافق با امریکا می تواند به تثبیت موقعیت سیاسی نظام بیانجامد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ی امریکا، هفته ی پیش در نشستی خبری در مورد ایران چنین گفت که در جهان هیچ کشوری پیدا نمی شود که شکاف بیشتری میان مردم آن و کسانی که بر آن حکومت می کند وجود داشته باشد و هر چند ایران با بستن تنگه بسیاری از کشورهای جهان را به زحمت انداخته است اما این مردم ایران هستند که بیش از همه رنج می برند. او گفت این برای ترامپ ناامید کننده بوده که این مردم توانی برای خلاص شدن از دست نظام ندارند.
پیش از این، برخی تحلیل گران به وجود نوعی دوگانگی درونی در نظام پس از پایان جنگ اشاره کرده بودند که مخالفان را به فروپاشی خود به خودی آن امیدوار کرده بود اما اقدامات اخیر ایران، از حمله به امارات تا استفاده از نقش دیپلماتیک چین برای پایان دادن به جنگ نشان از آن دارد که دوگانگی ها از میان رفته اند و بخش های مختلف نظام به نوعی هماهنگی با یکدیگر رسیده اند. بدین ترتیب، ایران و امریکا به توافقی برای پایان دائمی درگیری ها نزدیک می شوند هر چند ممکن است در هفته ی پیش رو، فراز و فرودهای دیگری در منطقه رخ دهد به خصوص آن که دو طرف نشان داده اند رفتارهایشان به یک اندازه پیش بینی ناپذیر است.