عربستان و لغو نشست عمان

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

وزیر امور خارجه ی عمان، ساعاتی پیش از آغاز نشست مشترک ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس از لغو آن خبر داد. کمی بعد، سخنگوی وزارت امور خارجه ی کشورمان تایید کرد که این عربستان بوده که درخواست کرد که این نشست فعلا برگزار نشود، وی با این حال اظهار کرد که رویکرد عربستان ربطی به تحولات جدید در روابط عربستان و یمن و عملیات حوثی ها در پیشروی در سواحل دریای سرخ ندارد. او همچنین تاکید کرد که ایران نقشی در این عملیات نداشته است و انصارالله به شیوه ای کاملا مستقل عمل می کنند.
برخی رسانه های نزدیک به قالیباف، رئیس مجلس ایران از تحولات اخیر یمن استقبال کرده و معتقد بودند وضعیت فعلی منطقه، فرصتی مناسب برای ایران فراهم آورده است تا بار دیگر مذاکره با امریکا را آغاز کند. اما به نظر می رسد اقدامات اخیر انصارالله در جهت عکس انتظارات این دسته عمل کرده و تاثیر منفی بر دیپلماسی ایران با کشورهای عربی منطقه گذاشته است.
لغو این نشست سبب شده است که وزارت امور خارجه مورد انتقاد کسانی قرار بگیرد که امیدوارند نظام با جدیت بیشتری راه های دیپلماسی را برای گذار از جنگ دنبال کند.
از سوی دیگر، وزارت امور خارجه مورد انتقاد مخالفان مذاکره و توافق نیز قرار گرفته است. برخی رسانه های تندرو، بر این باورند که عمان مطابق خواسته های امریکا عمل می کند و توافق با مسقط تله ای است که جمهوری اسلامی نباید خود را در آن گرفتار کند.
همزمان وزیر امور خارجه تاکید می کند که توافق با عمان مساوی با باز شدن تنگه ی هرمز نیست بلکه ایران تنها به این شرط تنگه ی هرمز را باز می کند که امریکا به تعهدات خود در تفاهم نامه ی اسلام آباد بازگردد.
برخی گزارش ها می گویند عمان با دریافت عوارض عبور از تنگه مخالف است و به همین دلیل تا کنون تفاهم نامه ی ایران را امضا نکرده است. با این حال سخنگوی وزارت امور خارجه تاکید می کند که توافق ایران و عمان نهایی شده و مورد پذیرش دو طرف قرار دارد و تنها روند رسمی امضای آن انجام نشده است.
هنوز مشخص نیست که چرا ایران تا این اندازه بر دریافت عوارض از کشتی های تجاری که قصد عبور از تنگه ی هرمز را دارند، پافشاری می کند؟ در روزهای نخست جنگ برخی از تندروها و نمایندگان آنها در مجلس صحبت از دریافت عوارض در تنگه ی هرمز می کردند و بر این باور بودند که ایران از این طریق می تواند کشورهای جهان را وادار به برقراری روابط مالی با خود کند، کشورهایی که روابط مالی رسمی خود را به دلیل تحریم های امریکا با ایران قطع کرده اند.
این دسته همچنین بر سودآوری این کار تاکید می کردند و آن را یک طرح اقتصادی قابل توجه می دانستند، فرصتی که ایران باید از آن نهایت استفاده را ببرد. پیش از پایان موقت جنگ، طرحی را در مجلس برای ایجاد فرآیندی قانونی در داخل کشور برای دریافت عوارض عبور از تنگه مطرح کردند. البته سرنوشت این طرح هنوز مشخص نیست. در این مدت، ایران راه های دیپلماتیک بسیاری را برای تحقق این هدف پیموده است اما تا کنون هیچ کدام از کشورها روی خوشی به آن نشان نداده اند و عمان بارها موضع مخالف خود را در این خصوص اعلام کرده است.
ایران می تواند موضع معتدل تری را در خصوص تنگه اتخاذ کند اما تندروها بر این باورند که تنگه سلاح راهبردی ایران است و حفظ آن مهم تر از داشتن سلاح هسته ای است. بدین ترتیب، حتی گرفتن عوارض از کشتی ها نیز نمی تواند تندروها را راضی به گشودن تنگه کند. از سوی دیگر، حتی اگر کشورهای عربی با پرداخت عوارض موافقت کنند، نمی توانند امیدوار باشند که صلح بلافلاصله بر تنگه حاکم شود. به نظر می رسد مادامی که امریکا به تهدید ایران ادامه می دهد، منطقه روی آرامش را به خود نخواهد دید.