شکاف میان ترامپ و متحدانش

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

خرداد ماه به پایان می رسد اما ارزیابی ها در مورد کیفیت معاهده ی صلح میان ایران و امریکا همچنان ادامه دارد. بسیاری از رسانه های امریکایی از این تفاهم نامه استقبال نکردند و با تفسیر ترامپ از آن چندان موافق نیستند. ترامپ چندین مرتبه پس از اعلام رسمی امضای توافق با ایران در مصاحبه با رسانه ها مدعی شده است که این تفاهم نامه تفاوت چندانی با تسلیم بی قید و شرط ایران ندارد و امریکا توانسته است خواسته های خود را به ایران از طریق کم هزینه ترین راه ممکن تحمیل کند.
اما منتقدان معتقدند تنها دستاورد ترامپ در رابطه با ایران، گشودن تنگه ی هرمز بوده است، تنگه ای که پیش از حمله ی او به کشورمان، علی الاصول به روی همه ی کشتی ها گشوده بود. ترامپ به تازگی گفته از واکنش تندورهای امریکایی به توافق ایران ناامید شده است. گویی نوعی شکاف میان ترامپ و متحدانش به وجود آمده است.
با وجود این، ترامپ در این دنیای بزرگ تنهای تنها نیست و برخی از تحلیلگران سیاسی در ایران با او هم رای هستند که این توافق به ضرر ایران و به سود امریکاست چون اگر ایران صبر پیشه می کرد و تا آخر تابستان از امضای تفاهم نامه ی صلح خودداری می کرد، می توانست خسارات بیشتری به امریکا وارد کند و امتیازات بیشتری به دست آورد. با این حال، بسیاری از تحلیل گران ایرانی از این توافق استقبال کرده و آن را گامی رو به جلو برای ایران می دانند. به نظر می رسد بیشتر از ابعاد تجاری یا امنیتی توافق مذکور، وجهه ی سیاسی آن برای این دسته اهمیت دارد.
موانع داخلی و خارجی بسیاری بر سر راه توافقی جامع با امریکا برای عادی سازی روابط وجود دارد. در حال حاضر، آژانس بین المللی انرژی اتمی خواستار بازرسی تاسیسات هسته ای ایران است و این خواسته شامل نیروگاه های هسته ای می شود که خرداد ماه سال گذشته مورد حمله ی بمب افکن های امریکایی قرار گرفت و اطلاعات چندانی از وضعیت آنها در دست نیست. ممکن است مذاکرات فنی در مورد پرونده ی هسته ای ایران، وابسته به بازرسی سازمان انرژی اتمی باشد. در این صورت، ایران باید پیش از دستیابی به توافقی با امریکا، ملاحظات امنیتی خود را کاهش دهد و به آژانس اجازه ی دسترسی به اطلاعاتی را بدهد که محل اصلی اختلاف میان ایران و امریکا در جنگ اخیر بود. این یعنی ایران به راهی جدید قدم می گذارد، راهی که برگشت از آن ممکن نیست.
مقامات امریکایی مدعی هستند که پس از حمله ی امریکا، ایران بخش عمده ی توان هسته ای خود را از دست داده است و پس از این نخواهد توانست به بمب اتمی دست یابد اما از توان هسته ای ایران به عنوان بهانه ای برای توجیه حمله به ایران استفاده کردند. هر چند در جنگ چهل روزه، نیروگاه های هسته ای ایران از حمله مصون بودند.
برخی از رسانه های داخلی امضای این تفاهم نامه را فریبی دیگر می دانند و بر این باورند که صلح فعلی پایدار نخواهد ماند و تقابل میان ایران و امریکا همچنان ادامه خواهد یافت، برخی دیگر بر این باورند که دستاورد سیاسی این تفاهم نامه برای ایران مهم تر از هر چیزی است. امریکا در نخستین بند این تفاهم نامه پذیرفته است به حاکمیت ایران احترام بگذارد و تلاشی برای تغییر رژیم در ایران انجام ندهد. از سوی دیگر، معاون اول رئیس جمهور امریکا مدعی شد که ترامپ از همان ابتدا نیز به دنبال تغییر رژیم در ایران نبوده، هر چند این مدعا با اظهارات پیشین ترامپ سازگار نیست. احتمال می رود اگر موانع فنی توافق به خصوص از جانب ایران رفع نشود، پایان تابستان، با پایان صلح همزمان شود.