دست بالاتر ایران در مقابل امریکا

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

روز دوشنبه اسرائیل بار دیگر به حزب الله لبنان حمله کرد و با پاسخ موشکی حزب الله رو به رو شد. اخبار حاکی از آن است که نتانیاهو دستور ورود زمینی به خاک لبنان را صادر کرده بود اما پس از گفتگو با ترامپ از این تصمیم صرف نظر کرد. این گفت و گو پس از واکنش مقامات ایرانی به نقض آتش بس در جبهه ی لبنان صورت گرفت که اعلام کرده بودند نقض آتش بس در این جبهه به معنی نقض آتش بس در تمامی جبهه ها خواهد بود.
به نظر می رسد تهدید ایران علیه امریکا، سبب شده ترامپ، نتانیاهو را وادار به عقب نشینی کند. پیش از این، برخی رسانه های خارجی از نارضایتی طرفداران رژیم صهیونیستی از تصمیم ترامپ برای توافق با ایران خبر دادند. این رسانه ها وجود شکافی میان مواضع امریکا و اسرائیل در قبال ایران را ترسیم می کنند که ناشی از رویکرد متفاوت آنهاست. در حالی که ترامپ اصرار دارد که توان نظامی ایران را نابود کرده و به اهداف خود از جنگ با ایران دست یافته است، اسرائیلی ها و برخی از امریکایی های مدافع منافع اسرائیل، بر این باورند که عملیات نظامی ترامپ تا کنون هیچ دستاورد ملموسی نداشته است. در نظر این دسته، خاتمه ی جنگ موضع ایران را تثبیت می کند و سبب تقویت محور مقاومت می شود.
بر این اساس به نظر می رسد امریکا در تلاش است هر چه سریعتر با ایران به توافق برسد که معلول کاهش اثرگذاری صهیونیست ها بر مواضع ترامپ است. تلاش واشنگتن برای حفظ آتش بس با ایران، علی رغم تبادل آتش در خلیج فارس نیز می تواند یکی دیگر از نشانه های نزدیکی به توافق باشد. در مورد شرط ایران برای آزادسازی بخشی از اموال بلوکه شده ایران، یکی از اعضای تیم رسانه ای هیئت مذاکره کننده ایران گفته است قطر پذیرفته مبلغ مورد نظر ایران را بپردازد و امریکا بعدا با این کشور تسویه حساب کند.
همه ی این اخبار به شکل گرفتن تصویری از موضع کنونی امریکا در قبال ایران می انجامد که بر اساس آن امریکا با جدیت هر چه تمام تر خواستار عقب نشینی و پایان جنگ است. این تصویری است که دست بالاتر را به ایران می دهد و می تواند رویکرد تیم مذاکره کننده ی ایران به ریاست قالیباف باشد. بر اساس این رویکرد، زمان عاملی است که به نفع ایران عمل می کند به این معنی که به درازا کشیدن روند مذاکرات میان ایران و امریکا، سبب افزایش قیمت نفت در بازار جهانی و افزایش نارضایتی دولت ها از اقدامات امریکا در قبال ایران خواهد شد و ترامپ را در موقعیتی دشوارتر قرار خواهد داد در حالی که ایران می تواند از این زمان برای تقویت روابط دیپلماتیک خود با کشورهای جهان و بازسازی توان نظامی خود استفاده کند. رسانه های امریکایی، سرعت این بازسازی را برای امریکا هشداردهنده می دانند.
برخی تحلیل گران تبادل آتش در خلیج فارس را دلیلی برای به بن بست رسیدن مذاکرات نمی دانند و به این نکته اشاره می کنند که ممکن است دو طرف در آستانه ی توافق برای اینکه نشان دهند پیروز جنگ هستند، دست به چنین اقداماتی بزنند. این تحلیل ها و موضع بالادستی ایران نشان می دهد که ایران بار دیگر به این جمع بندی رسیده است که توانسته خطر امریکا را رفع کند و امریکا بار دیگر به ایران حمله نخواهد کرد. اما وضعیت تنگه هنوز مشخص نشده است.
ترامپ هفته ی پیش اعلام کرده بود محاصره دریایی ایران رفع خواهد شد اما همچنان به محاصره ایران ادامه داده است. امریکا در جریان سفر ترامپ به چین، به طور غیررسمی با شکل گیری سازوکاری بین المللی برای حفظ امنیت تنگه موافقت کرده بود و حاضر شده بود حاکمیت ایران بر تنگه را بپذیرد. اما مدتی پس از آن، وزیر امور خارجه این کشور رسما اعلام کرد که تحت هیچ شرایطی با پرداخت عوارض برای عبور از تنگه موافقت نخواهد کرد. موضوع عوارض ممکن است چندان مهم نباشد اما اگر ایران از این موضع خود عقب بنشیند، باید بپذیرد که وضعیت تنگه به دوران پیش از جنگ بازگردد، ولی به نظر نمی رسد که اساسا چنین بازگشتی ممکن باشد. حتی اگر ایران از دریافت عوارض صرف نظر کند و تنگه را به روی همه ی کشتی ها بگشاید، ممکن است برخی کشورهای اروپایی و عربی برای تشکیل ائتلافی با امریکا همکاری کنند تا مطمئن شوند در صورت بروز دوباره ی تنش ها، ایران نخواهد توانست بار دیگر تنگه را ببندد.
ایران نیز با تاکید بر آزادی اموال بلوکه شده ی خود، به دنبال کسب امتیازاتی است که حتی اگر دوباره جنگی در بگیرد، از دستشان ندهد. بر این اساس، ممکن است مقامات کشورمان به دنبال آن باشند که قطر را جایگزین امارات به عنوان واسطه در تجارت های بین المللی ایران کنند.
در نتیجه، می توان گفت ایران و امریکا با هدف دستیابی به توافقی برای پایان دائمی جنگ مذاکره نمی کنند بلکه هر دو طرف به دنبال توافقی هستند که منافع آنها را در درگیری های بعدی تامین کند.