دانشگاه، مشتی نمونه خروار

نسیبه پیرایش

در شرایطی که عموم مردم نگران آغاز جنگی دوباره هستند، فضای دانشگاه چند روزی است که متشنج است. تصاویر و ویدئوهایی که در فضای مجازی منتشر می‌شوند نشان می‌دهند که آنچه رسانه‌های فارسی زبان خارج از کشور ماه‌ها است بر سر آن مانور داده‌اند حالا به بار نشسته و به فضای دانشگاه هم سرایت کرده است.
در این تجمعات شاهد رویارویی دو طیف عمده موافقان و مخالفان نظام جمهوری اسلامی هستیم. تجمعاتی که در سوگ جانباختگان ناآرامی‌ها و اعتراضات دی ماه شکل گرفته‌اند اما به صحنه تقابل طرفداران دو دیدگاه تبدیل شده‌اند. تجمعاتی که در آن برخی شعارهای ناموسی سر می‌دهند و برخی نماز جماعت به پا می کنند. برخی کف و سوت می‌کشند و برخی شعار الله‌اکبر سر می‌دهند. فضایی که البته خالی از برخوردهای لفظی و فیزیکی هم نیست.
مدیران دانشگاه‌ها و نیرو‌های انتظامات هم تا کنون تلاش کرده‌اند میان دو سوی تجمع قرار بگیرند تا از گسترش درگیری جلوگیری کنند و تصمیم درباره حضوری یا غیرحضوری بودن کلاس‌ها نیز به خود دانشگاه‌ها واگذار شده و به ‌نظر می‌رسد مدیران با نوعی سهل‌گیری در برگزاری تجمع‌ها و دعوت به آرامش، کوشیده‌اند از حرکت به سمت تعطیلی کامل و آموزش غیرحضوری پرهیز کنند.
اما در این میان، اگر ساز و کار مؤثری برای گفتگو میان طیف‌های مختلف دانشجویی در نظر گرفته نشود و دانشگاه صرفاً به صحنه تقابل دو روایت تبدیل شود، بدون آن که بستر امنی برای بحث و تبادل نظر فراهم باشد، احتمال خشونت افزایش می‌یابد و چه بسا به بیرون از دانشگاه هم کشیده شود آن هم در شرایطی که جامعه از نظر روانی متلاطم است و آمادگی لازم برای آن را ندارد و چه بسا فضای کشور دوباره متشنج شود. دانشگاه یک نمونه کوچک از جامعه بزرگ ایران است. اگر غفلت کنیم دیر یا زود این وضعیت را در کوچه و خیابان خواهیم دید.
کارشناسان معتقدند که «آنچه امروز در دانشگاه‌ها اتفاق افتاده، آخرین مرحله مناقشه و منازعه سیاسی در ایران است و اصولا این منازعه یک رویارویی طبیعی و سالم نیست. ما با وضعیت کج‌کارکردی سیستم مواجهیم نه نقطه آغاز کنش مدنی. چون اصولا دانشگاه محل اعتراض سیاسی به معنای کلاسیک آن نیست. دانشگاه باید محل آموزش، تولید فکر و نقد علمی باشد، نه میدان تسویه ‌حساب‌های سیاسی.»
به نظر می‌رسد این وضعیت نتیجه یک عمر نادیده گرفتن احزاب و نشنیدن صدای مخالف است که حالا به این صورت زشت و تاسف ‌برانگیز خود را نشان می‌دهد. این شاید آخرین صدای هشداری باشد که در گوش حاکمیت نهیب می‌زند برای باز کردن فضای اعتراض و میدان دادن به احزاب، نهادهای مدنی، تشکل‌های صنفی و گروه‌های سیاسی برای انجام یک گفتگوی ملی. چیزی که کشور امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند آن است. پیش از آن که هدف حملات بیگانگان قرار بگیریم و هست و نیستمان(کشورمان) را در مقابل چشمانمان غارت کنند و نتوانیم کاری از پیش ببریم. اما اولین و مهم‌ترین گام در این راه این است که به نخبگان سیاسی تریبون داده شود و افرادی مثل خاتمی، روحانی، ظریف، همچنین دیپلمات‌ها و سیاستمداران باسابقه برای گفتگو و کاهش تنش اجازه ورود داشته باشند. پس از آن نخبگان اجتماعی از دانشگاهیان گرفته تا هنرمندان می‌توانند حول موضوعات مشترک مثل «نه به جنگ» به ائتلاف برسند و کشور را از چند قطبی وحشتناک برهانند.
اما متاسفانه آنچه امروز از حاکمیت می‌بینیم خلاف چیزی است که انتظار داریم. با رد صلاحیت‌های گسترده‌ای که این روزها دامن برخی اصلاح‌طلبان در انتخابات شورا را گرفته، این پیام به روشنی به جامعه مخابره می‌شود که حاکمیت قصد ندارد به هیچ عنوان کوتاه بیاید و راه اصلاح به طرز خطرناکی بسته است.
اما قربانی ادامه این وضعیت دانشجو است. دانشجویی که سال‌ها است اخراج می‌شود، تعلیق می‌شود و از تحصیل محروم می‌شود و مردمی که صدای اعتراضشان گوش فلک را کر کرده اما آنکه باید ببیند و بشنود، در خیال دیگری است.