توافق ایران و عمان بر سر تنگه ی هرمز

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

گفته می شود ایران و عمان بر سر باز شدن تنگه ی هرمز به توافق رسیده اند. مطابق این تفاهم نامه، کشتی ها از مسیر شمالی که تحت کنترل ایران است وارد خلیج فارس خواهند شد و از مسیر جنوبی که عمان بر آن نظارت می کند، از خلیج خارج خواهند شد. هنوز مشخص نیست که آیا در این تفاهم نامه راهی برای مین زدایی از تنگه نیز پیش بینی شده است یا نه. همچنین سخنی از محاصره ی دریایی امریکا نیز به میان نیامده است.
بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه می گوید تفاهم ایران و عمان فی نفسه نمی تواند به معنای امن شدن تنگه برای کشتی های عبوری باشد چرا که عوامل ناامن کننده ی تنگه ی هرمز از سوی آمریکا، به ویژه محاصره دریایی و دیگر اقدامات تجاوزکارانه و تهدیدآمیز علیه ایران و منافع آن همچنان ادامه دارد.
ممکن است ایران بر این باور باشد که اگر عبور و مرور کشتی ها به روال عادی خود بازگردد، امریکا خود به خود محاصره ی دریایی را رفع خواهد کرد و ایران و امریکا به تدریج به سوی صلح دائمی حرکت خواهند کرد. اما ممکن است ایران این توافق را نه به عنوان مقدمه ای برای صلح بلکه به مثابه ی راهکاری برای برقراری تردد در تنگه حتی در زمان جنگ در نظر بگیرد. از اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه می توان هر دو برداشت را نتیجه گرفت.
برخی تحلیل گران، این توافق را به نفع ایران می دانند. گفته می شود این توافق نامه، حق ایران در مدیریت تنگه را به رسمیت می شناسد و ممکن است یک صندوق مالی ایرانی ایجاد شود و کشورها به صورت داوطلبانه به این صندوق در ازای عبور کشتی هایشان از تنگه پول پرداخت کنند.
در مقابل، برخی دیگر که پیش از این نیز با توافق ایران و امریکا مخالف بودند، توافق با عمان را نیز مضر می دانند چرا که تنگه در ماه های گذشته به ابزاری اثرگذار در جنگ تبدیل شده بود و با ایجاد فشار اقتصادی، امریکا را عقب می راند.
این دسته هشدار می دهند که اگر ایران دست از فشار آوردن بر امریکا از طریق دست گذاشتن روی تنگه دست بردارد، امریکا بر خلاف تصور صلح طلبان، جنگ را خاتمه نخواهد داد بلکه با دستی گشوده تر به ایران حمله خواهد کرد.
اگر توافق ایران و عمان با احیای تفاهم نامه ی اسلام آباد همراه شود، می توان امیدوار بود که وضعیت تنگه تثبیت شود و تنش ها در منطقه کاهش یابد. اما موضع امریکا در خصوص این تفاهم نامه هنوز روشن نیست.
ترامپ پیش از این رویکرد تندی علیه ایران اتخاذ کرده و گفته بود مذاکره کردن با آنها فایده ای ندارد اما در روزهای گذشته بار دیگر مدعی شد که ایران خواستار گفتگو شده است و از این رو، تصمیم گرفته است فرصتی دیگر به ایران بدهد.
برخی رسانه های ایرانی با مقایسه ی سخنان اخیر او با سخنان او پیش از حمله ی 9 اسفند، در مورد نیت واقعی امریکا هشدار می دهند. موضع ایران نیز هنوز در این باره روشن نیست.
به نظر می رسد تیم مذاکره کننده قصد دارد همانند دفعه ی پیش مانع رسانه ای شدن زود هنگام مذاکرات شود. با این حال روشن است که ایرانی ها مصمم هستند که شرایط را برای پایان درگیری ها فراهم کنند و توافق با عمان می تواند اولین قدم در این مسیر باشد.