توافق اقتصادی ترامپ و پوتین

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

رسانه های ایرانی روز گذشته واکنش گسترده ای به توافق میان ترامپ، رئیس جمهور امریکا و پوتین، رئیس جمهور روسیه برای صادرات گازوئیل نشان دادند. برخی، این اقدام را خنجری دانستند که امریکا از پشت به اروپا زده است چون که با دشمن اروپا معامله کرده است. برخی دیگر آن را نشانه ی بن بست اقتصادی امریکا دانسته و بر این نکته تاکید کردند که صادرات گازوئیل روسیه نمی تواند کمبود بازار امریکا را جبران کند و این مقدار صرفا به اندازه ی 14 ساعت کفایت می کند.
برخی بر این باورند که این اقدام نشان می دهد که امریکا در جبهه تقابل با ایران گرفتار شده است و ترامپ برای کاهش تبعات منفی جنگ با ایران، ناچار به عقب نشینی شده است.
پس از آن که امریکا به ایران حمله کرد، ایران تصمیم گرفت برای مقابله با حملات امریکا، تنگه ی هرمز را ببندد و به کشتی های تجاری اجازه ندهد از تنگه عبور کنند. در این دوره، برخی از تحلیل گران این ایده را طرح کردند که اگر ایران با بستن تنگه بر بازار های نفت و گاز و سایر کالاهایی که از تنگه ی هرمز به جهان صادر می شوند، به امریکا و کشورهای متحد آن فشار اقتصادی وارد کند، امریکا چاره ای جز عقب نشینی و تسلیم در مقابل ایران نخواهد داشت. این دسته، ممکن است قرارداد تجاری جدید میان امریکا و روسیه را یکی از نشانه های اثرگذاری این راهکار بدانند.
اما هیچ کدام از این گزارش ها، انگیزه ی روسیه از معامله با امریکا و وجه ی بین المللی آن را بررسی نکرده اند. اگر ایران به این دلیل تنگه را بسته نگه داشته است که امریکا در واردات نفت و گازوئیل دچار مشکل شود، آیا روسیه با صادر کردن گازوئیل خود به امریکا، مانع افزایش فشارهای اقتصادی به امریکا نمی شود؟ روسیه یکی از اصلی ترین متحدان ایران چه از حیث سیاسی، چه در عرصه ی دیپماتیک و چه از حیث اقتصادی و حتی نظامی است. با افزایش تحریم های امریکا علیه ایران، برخی خبرگزاری های داخلی از وابستگی ایران به روسیه در انتقال ارز و تعاملات تجاری بین المللی خبر دادند. بدین ترتیب، تصمیمات مسکو بیش از هر چیز، بر ایران اثر می گذارد. اگر روسیه از ایران در تقابل با امریکا حمایت نکند، ایران به شدت آسیب پذیر می شود.
این اقدام بدین معنی نیست که روسیه دست از حمایت از ایران کشیده است اما خالی از وزن هم نیست و می تواند بر آینده ی جنگ اثر بگذارد. هر چند وزیر امور خارجه ی روسیه با شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل دفاع جانانه ای از جمهوری اسلامی کرد اما روسیه نشان داده است که در مورد مسائل اقتصادی صرفا بر پایه رقابت های منطقه ای، ملاحظات سیاسی یا جبهه گیری شرق در مقابل غرب عمل نمی کند.
این روزها امریکایی ها از تلاش برای پایان جنگ در اوکراین خبر می دهند و امیدوارند روسیه و اوکراین بتوانند هر چه سریعتر به توافق برسند. ممکن است انگیزه روسیه از همکاری تجاری با امریکا به خواست روسیه برای پایان دادن به جنگ طولانی مدت با اوکراین مرتبط باشد. به ویژه آن که ترامپ پس از خرید گازوئیل روسیه اعلام کرد از رئیس جمهور اوکراین خواسته است که حمله به زیرساخت های انرژی روسیه را متوقف کند تا روند واردات گازوئیل از روسیه دچار مشکل نشود و در ادامه از اینکه زلنسکی علی رغم خواست ترامپ به حمله به تاسیسات روسیه ادامه می دهد، انتقاد کرد.
قرارداد میان امریکا و روسیه نشان می دهد که امریکا هر چند یک ابرقدرت است اما محدودیت هایی دارد و چاره ای ندارد جز اینکه با کشورهای رقیب تعامل کند. همین نکته در مورد روسیه نیز صدق می کند. روسیه هر چند ابرقدرتی است اما جنگ طولانی با اوکراین و تحریم های گسترده آن را ضعیف کرده است و در نهایت باید برای حل و فصل قضیه با امریکا معامله کند.