راههای بازگشت به صلح در منطقه

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

در ایران، توافق با امریکا را به دو طریق ارزیابی می کنند. برخی از مردم، بر این باورند که ایران توانسته است پیروزی بزرگی در جنگ با امریکا به دست آورد.
ایران از سویی با توان موشکی و پهپادی خود، کشورهای عربی و امریکا را سر جای خود نشانده و از سوی دیگر، با بستن تنگه هرمز، فشاری جدی بر بازارهای جهانی وارد کرده و امریکا و سایر کشورهای جهان را در تنگا قرار داده است.
دسته ای، آتش بس را عقب نشینی ترامپ می دانستند اما پس از آنکه اخبار مربوط به توافق ایران و امریکا منتشر شد، واکنشی منفی به آن نشان دادند و ابراز نگرانی کردند که این توافق ممکن است دستاوردهای ایران در میدان جنگ را از بین ببرد.
اما برخی دیگر از مردم، در کنار موفقیت های نظامی ایران، به آسیب های زیرساختی، اقتصادی و اجتماعی جنگ نیز توجه کردند و از این رو، خواستار پایان جنگ بودند. گویی این دسته باور نداشتند که ایران پس از جنگ، به یک قدرت جدید منطقه ای تبدیل شده باشد، چرا که یک قدرت منطقه ای، باید خود در وضعیت مطلوبی به ویژه از حیث اقتصادی و سیاست داخلی قرار داشته باشد.
عراقچی در مصاحبه با جواد موگویی در برنامه ی ماجرای جنگ، در مورد تقویت روابط ایران با همسایگان خود صحبت می کند و حضور فرستادگان این کشورها در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب را نشانه ای از آن می داند. او می گوید موازنه ی قدرت در منطقه تغییر کرده است و کشورهای عربی خلیج فارس پس از جنگ چهل روزه با یک ایران قدرتمند روبه رو شده اند و از این رو، در حال بازتعریف روابط خود با ایران هستند. ایران بر این موضع پافشاری می کند که تنها راه بازگشت صلح و ثبات در منطقه این است که کشورهای منطقه روابط خود را با ایران احیا کنند و به شیوه ای دیپلماتیک مسائل خود را با ما حل کنند.
در مقابل ایران نیز از خود حسن نیت نشان خواهد داد و آماده می شود تا اختلافات گذشته را به دست فراموشی بسپارد و در جهت بازگشت صلح به منطقه حرکت کند.
اما کشوری که درگیر مشکلات و بحران های غیرقابل حل شده و برای واردات و زنده نگه داشتن اقتصاد خود به کشورهای عربی منطقه وابسته است، حتی اگر توان موشکی بالایی داشته باشد و بتواند به طور موقت جایگاه خود را حفظ کند، در وضعیتی ناپایدار قرار دارد و آسیب پذیرتر از آن است که در جایگاه یک قدرت منطقه ای ظاهر شود. با وجود این، مجری برنامه با تصویر قدرت منطقه ای ایران موافق است و می گوید آنچه ایران در توافق انجام شده با امریکا به دست آورده، در حد و اندازه ی یک قدرت منطقه ای نیست و با این تصویر سازگاری ندارد.
مجری می گوید اگر این توافق، 5 سال پیش اتفاق می افتاد، یعنی زمانی که ایران هنوز قوی نشده بود، او آن را دستاوردی ارزشمند قلمداد می کرد اما پس از جنگ چهل روزه، تصویری که او از کشور داشته، تغییر کرده است. از این رو، این دسته از توافق راضی نبوده اند و آن را یک اقدام واپس گرایانه می دانند.
اما در ایران، بسیاری پس از انتشار خبر توافق، بر این باور بودند که این توافق نامه به نفع ایران است و نشان می دهد که ایران توانسته است خواسته های خود را به دشمن تحمیل کند و امریکایی ها، علی رغم تعجب بسیاری از ایرانی ها، حاضر شده اند امتیازات قابل توجهی به ایران بدهند.
این تصور نیز چندان صحیح نیست. هر چند ایران دستاوردهای قابل توجهی در تفاهم نامه ی اسلام آباد داشته است اما اگر ایران در مذاکرات پیشین با امریکا جدی تر عمل می کرد، می توانست این امتیازات را پیش از جنگ نیز به دست آورد. چناچه عراقچی و قالیباف نیز تاکید می کنند که آنچه بر حسب این توافق مورد اجرا واقع می شود، برای ایران تازگی ندارد و رویه ی معمولی بوده است.