عبرت‌های سقوط مادورو

نسیبه پیرایش

نیکولاس مادورو، رئیس جمهور ونزوئلا، اوایل صبح شنبه توسط اعضای نیروی دلتا، واحد ویژه ارشد ارتش ایالات متحده، در خانه‌اش دستگیر و برای محاکمه به خاک امریکا منتقل شد.
پس از آن ترامپ، در سخنانی تهدیدآمیز گفت: «تمام چهره‌های سیاسی و نظامی در ونزوئلا باید این را درک کنند، آنچه برای مادورو رخ داد، می‌تواند برای آن‌ها هم رخ دهد و اگر با مردم خود منصفانه رفتار نکنند، این اتفاق خواهد افتاد.» او همچنین گفت: «با تعدادی از افراد برای اداره ونزوئلا در حال گفتگو هستیم. افرادی را برای اداره ونزوئلا منصوب خواهیم کرد.» و وعده داد: «ما مردم ونزوئلا را ثروتمند، مستقل و ایمن خواهیم کرد.»
از آنجا که طی سال‌های اخیر، دولت ایران بار‌ها حمایت خود را از نیکلاس مادورو اعلام کرده بود؛ از تبریک به مناسبت آغاز دوره ریاست ‌جمهوری او تا تأکید بر تقویت همکاری‌های راهبردی میان تهران و کاراکاس و اخیرا هم در تماس‌های رسمی و بیانیه‌ها نیز مقام‌های ایرانی حمایت خود را از ونزوئلا در مواجهه با فشار‌های بین‌المللی ابراز داشته‌ بودند، سقوط مادورور، از دست رفتن یک متحد دیگر ایران را در سطح جهانی رقم زد.
چنانچه وزارت خارجه هم در واکنش به تجاوز نظامی آمریکا به ونزوئلا، بر ضرورت «پاسخگو کردن طراحان و عاملان این تجاوز» تاکید و اعلام کرد که «حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا و نقض فاحش حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی این کشور را به‌ شدت محکوم می‌کند.»
در حالی که به نظر نمی‌رسد که این محکوم کردن ها دیگر نه به حال مادورو، ونزوئلا و نه حتی خود ما فرقی داشته باشد. اما گویی هنوز عده‌ای در داخل بر این باور هستند که کار تمام نشده و همه این ها خواب و خیالی بیش نیست. مثلا در حالی که خبر‌ها و تحلیل‌های متنوعی درباره تحولات سیاسی ونزوئلا در رسانه‌های بین‌المللی منتشر می‌شود و رسانه‌های معتبر جهانی به قطعیت از دستگیری مادورو و همسرش در یک عملیات نظامی توسط آمریکا خبر داده‌اند و حتی گمانه‌زنی‌هایی درباره تاریخ دادگاه آن‌ها در آمریکا مطرح می‌شود، صداوسیما مسیر انکار را انتخاب کرد. انکارِ آنچه «ادعای سقوط مادورو» خوانده می‌شود، با زبانی که نه فقط خبر را رد می‌کند، بلکه پیشاپیش اعتبار منبع خبر را هم زیر سؤال می‌برد.
اجرای برنامه‌هایی با این رویکرد، از جمله گفتار و لحن مجریانی مانند سحر امامی، نمونه‌ای روشن از سیاست رسانه‌ای است که سال‌هاست به الگوی ثابت بدل شده؛ الگویی که در آن، واقعیت نه تبیین می‌شود و نه به چالش کشیده، بلکه اساساً نفی می‌شود.
سقوط مادورو هر چه که باشد، یک بار دیگر هم بی نتیجه بودن یک سیاست همیشگی بین‌المللی ایران را اثبات کرد و آن پافشاری بر متحدان ناکارآمد و ایدئولوژیک است. چنانچه کارشناسان معتقدند که این رویکرد نه تنها اعتبار تحلیل سیاست خارجی را کاهش داده، بلکه تصویر ایران را به عنوان یک بازیگر منطقی در عرصه بین‌الملل تضعیف کرده است. وقتی حمایت از مادورو در شرایطی ادامه می‌یابد که حتی متحدان سنتی ونزوئلا نیز نسبت به مشروعیت او تردید دارند، پیام روشنی مخابره می‌شود: ایران بر اساس ملاحظات ایدئولوژیک و ضدآمریکایی عمل می‌کند، نه بر اساس منافع واقع‌بینانه.
وقتی دشمنی با آمریکا به متر و معیار اصلی ارتباط با دیگر کشور‌ها بدل شود، ظرفیت تحلیل واقعیت و اتخاذ راهبرد‌های موثر کاهش می‌یابد. تجربه حمایت از مادورو فقط یکی از تازه‌ترین نمونه‌هاست، اما تصویری واضح از ضعف در فهم پیچیدگی‌های سیاست جهانی ارائه می‌دهد؛ ضعفی که هزینه‌های آن بیش از هر چیز متوجه منافع ملی و اعتبار دیپلماسی ایران است.