رکوردشکنی در تولید عدس
یک کشاورز پژوهشگر اهل نقده با اجرای روش‌های نوین زراعی، اصلاح الگوی کشت و استفاده از بذرهای اصلاح‌شده و مقاوم، موفق شده عملکرد عدس را به بیش از پنج برابر میانگین کشور افزایش دهد، تجربه‌ای که می‌تواند الگویی موثر برای تحول در تولید حبوبات باشد.
کشاورزی نوین به‌عنوان یکی از مولفه‌های اصلی امنیت غذایی، نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌های تولید و استفاده بهینه از منابع محدود آب و خاک دارد، موضوعی که در سال‌های اخیر با توجه به تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی، بیش از گذشته اهمیت یافته است.
در بسیاری از مناطق کشور، همچنان کشت محصولات کشاورزی از جمله حبوبات به روش‌های سنتی، با استفاده از ارقام محلی و بدون رعایت اصول علمی انجام می‌شود که این امر منجر به پایین بودن عملکرد در واحد سطح، افزایش هزینه‌ها و کاهش سودآوری برای کشاورزان شده است. این در حالی است که تجربه‌های موفق نشان می‌دهد با اصلاح الگوی کشت و به‌کارگیری دانش روز، می‌توان تولید را به‌صورت قابل توجهی افزایش داد و در کنار آن به کیفی سازی محصولات نیز کمک کرد.
استان آذربایجان غربی به دلیل شرایط اقلیمی مناسب، تنوع اراضی کشاورزی و سابقه تولید حبوبات، ظرفیت بالایی برای توسعه کشاورزی دانش‌بنیان دارد و حرکت از کشاورزی سنتی به سمت کشاورزی نوین، به‌ویژه در حوزه کاشت، داشت و برداشت، می‌تواند این استان را به یکی از قطب‌های اصلی تولید حبوبات کشور تبدیل کند.
ایرنا در همین ارتباط گفت وگوی اختصاصی با «صلاح مسلمان» کشاورزی نمونه کشوری اهل نقده انجام داده که به شرح زیر ارایه می شود.
لطفاً خودتان را معرفی کنید و از سوابق تحصیلی و حرفه‌ای خود بگویید؟
صلاح مسلمان، حبوبات‌کار از شهرستان نقده استان آذربایجان غربی هستم. دارای مدرک کارشناسی ارشد در رشته تولید بذر و هم اکنون دانشجوی دکترای زراعت در دانشگاه ارومیه هستم. فعالیت حرفه‌ای من از سال ۱۳۹۶ آغاز شد و تمرکز اصلی بر اصلاح ارقام بذر حبوبات و ارتقای عملکرد مزارع بوده است.
همزمان با کار عملی، تحقیقات میدانی و آزمایشگاهی انجام دادم و با نهادهایی مانند جهاد کشاورزی، موسسه تحقیقات دیم و موسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال همکاری داشته‌ام.
محور اصلی تحقیقات من اصلاح ارقام مختلف حبوبات شامل عدس، نخود و لوبیا است. در طی این مدت، اطلاعات دقیق و علمی از عملکرد ارقام مختلف، سازگاری آن‌ها با شرایط اقلیمی منطقه، مقاومت به آفات و بیماری‌ها و میزان تولید در واحد سطح به دست آوردیم. حاصل این تحقیقات معرفی یک رقم جدید بذر به نام خودم است که قرار است از سال آینده وارد بازار بذر کشور شود و کشاورزان بتوانند از آن برای افزایش عملکرد و کیفیت محصول استفاده کنند.
چه سوابق افتخاری در حوزه کشاورزی دارید؟
در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۴۰۰ به‌عنوان حبوبات‌کار نمونه استانی انتخاب شدم و در سال ۱۴۰۳ نیز در سطح کشور به‌عنوان حبوبات‌کار نمونه کشوری در بخش تولید عدس معرفی شدم.
این انتخاب‌ها بیشتر به خاطر اجرای موفق روش‌های علمی در مزرعه، اصلاح تراکم کشت، انتخاب ارقام اصلاح‌شده، رعایت تاریخ کشت بهینه و حرکت از کشاورزی سنتی به سمت علمی بوده است.
وضعیت رایج کشت عدس در منطقه چگونه است و چه تغییراتی اعمال کرده‌اید؟
حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد کشت عدس در منطقه به‌صورت بهاره یا انتظاری و با تراکم ۳۰ تا ۴۰ کیلوگرم در هکتار انجام می‌شود. همچنین اغلب کشاورزان از ارقام محلی و روش‌های سنتی استفاده می‌کنند که عملکرد پایین و ضایعات بالایی دارد.
ما کشت بهاره را به کشت پاییزه تغییر دادیم تا از نزولات آسمانی و رطوبت خاک به حداکثر استفاده برسیم. این اقدام باعث شد رشد ریشه‌ها بهتر شود و گیاه در طول دوره رشد، شرایط تغذیه‌ای بهینه داشته باشد.
تراکم کشت را به ۸۰ کیلوگرم در هکتار رساندیم و روش کاشت را به صورت خطی با فاصله ۱۷ سانتی‌متر اجرا کردیم. این اقدام باعث یکنواختی مزرعه، کاهش رقابت بین گیاهان و استفاده بهینه از نور، آب و عناصر غذایی خاک شد.
همچنین مدیریت بهتر آفات و بیماری‌ها را در مزارع امکان‌پذیر کرد.
استفاده از بذر اصلاح‌شده یکی از ارکان اصلی موفقیت ما بود. این بذرها دارای مقاومت بیشتر به آفات و بیماری‌ها، عملکرد بالاتر و رشد یکنواخت‌تر هستند و با شرایط اقلیمی منطقه کاملاً سازگارند.
وقتی این بذرها در کنار روش‌های نوین کاشت و مدیریت مزرعه استفاده می‌شوند، نتیجه نهایی به‌صورت چشمگیری افزایش می‌یابد.
میانگین برداشت شما در مقایسه با میانگین کشور چه تفاوتی داشته است؟
میانگین برداشت عدس در سطح کشور حدود ۴۰۰ تا ۴۵۰ کیلوگرم در هکتار است، در حالی که ما توانستیم تولید را به بیش از ۲ هزار و ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار افزایش دهیم؛ یعنی عملکرد تقریبا پنج برابر میانگین کشوری را ثبت کردیم که این جهش نتیجه ترکیب اصلاح الگوی کشت، استفاده از بذرهای اصلاح‌شده، افزایش تراکم و بهبود روش‌های کاشت و داشت بود.
شرایط اقلیمی استان، تنوع خاک و اراضی، و سابقه کشاورزی منطقه، پتانسیل بالایی برای توسعه حبوبات دارد. با رعایت اصول علمی، به‌کارگیری روش‌های نوین کشاورزی و توسعه مکانیزاسیون، این استان می‌تواند به قطب تولید حبوبات کشور تبدیل شود و نقش مهمی در امنیت غذایی ایفا کند.
مکانیزاسیون چه تأثیری بر تولید و کاهش هزینه‌ها دارد؟
بیش از ۷۰ درصد هزینه تولید حبوبات مربوط به برداشت است مکانیزه شدن این بخش نه تنها هزینه‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه ضایعات محصول را به حداقل می‌رساند و کارایی مزارع را بالا می‌برد.
می‌توان از تجارب کشورهای همسایه و واردات ماشین‌آلات مناسب برای بهبود بهره‌وری استفاده کرد.
با اجرای کشاورزی متناوب بین حبوبات و غلات، استفاده از ارقام اصلاح‌شده و مقاوم، کیفی‌سازی محصول، توسعه روش‌های نوین کاشت و داشت و مکانیزاسیون، می‌توانیم آذربایجان غربی را به قطب اصلی تولید حبوبات کشور تبدیل کنیم و علاوه بر افزایش تولید، سودآوری کشاورزان را هم بهبود بخشیم.
تجربه موفق این کشاورز نمونه کشوری نشان می‌دهد که ترکیب علم، تحقیق و تجربه میدانی می‌تواند تحولی چشمگیر در تولید محصولات کشاورزی ایجاد کند.
حرکت از روش‌های سنتی به سمت کشاورزی نوین، اصلاح الگوی کشت، استفاده از بذرهای اصلاح‌شده و به‌کارگیری تراکم و روش‌های کاشت بهینه، نه تنها عملکرد مزارع را چندین برابر می‌کند، بلکه زمینه افزایش سودآوری کشاورزان و پایداری منابع طبیعی را فراهم می‌کند.
آذربایجان غربی با ظرفیت اقلیمی و خاک مناسب، می‌تواند با پیاده‌سازی این تجربیات و توسعه مکانیزاسیون، به یکی از قطب‌های اصلی تولید حبوبات کشور تبدیل شود؛ الگویی که می‌تواند در دیگر مناطق کشور نیز قابل تعمیم باشد و نقشی مؤثر در امنیت غذایی و ارتقای کشاورزی دانش‌بنیان ایفا کند.
نظرات و تجربیات شما
