وضعیت خاکستری تنگه ی هرمز

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

هفته ی گذشته، رئیس بانک مرکزی ایران اعلام کرده بود که صادرات نفت ایران متوقف شده است. از سوی دیگر، ستاد مرکزی ارتش امریکا مدعی شده است که ایران دیگر کنترلی بر تنگه ی هرمز ندارد و میزان قابل توجهی از نفت خلیج فارس روزانه از مسیر جنوبی تنگه خارج می شود.
برخی رسانه های داخلی با کنار هم قرار دادن قطعات این پازل نتیجه گیری کرده اند که احتمالا ایران با استفاده از نفت کش های کشورهای دیگر نفت خود را از تنگه عبور می دهد. این یعنی بخشی از نفتی که تحت نظارت امریکا از مسیر جنوبی خارج می شود، به ایران تعلق دارد و ایران از این طریق به صادر کردن نفت خود ادامه می دهد.
این گزارش ها می تواند تا حدودی از نگرانی ها در خصوص مشکل صادرات نفت و تامین ارز مورد نیاز کشور بکاهد اما پرده از این واقعیت بر می دارد که هر چند ایران مسیر شمالی تنگه را کنترل می کند اما دیگر توان مسدود نگه داشتن کامل تنگه را ندارد.
با توجه به اینکه ایران نگاهی راهبردی و نظامی به تنگه دارد و آن را سلاحی برای مقابله با تهدیدات نظامی امریکا و متحدان آن می داند، خبر عبور نفت کش ها از تنگه تهدیدی جدی برای ایران به شمار می آید. اما مقامات نظامی ایران بر بسته ماندن تنگه و تسلط ایران بر آن اصرار می کنند.
در این میان، دولتمردان کشور بر لزوم بازگشت به تفاهم نامه ی اسلام آباد سخن می گویند. مهم ترین بند این تفاهم نامه که پیش از سایر بندها به مرحله ی اجرا درآمد و بعدها به دلیلی برای شکست تفاهم نامه تبدیل شد، توافق ایران و امریکا برای گشودن تنگه ی هرمز و رفع محاصره ی دریایی بود. ایران در این تفاهم نامه از امریکا خواسته بود که در ازای گشودن تنگه ی هرمز، دست از محاصره ی دریایی ایران بکشد.
با این حال، امریکا با همکاری عمان مسیری جنوبی برای عبور کشتی ها از تنگه گشود. ایران در واکنش به این اقدام که آن را نقض تفاهم نامه می دانست، به کشتی هایی که قصد عبور از این مسیر را داشتند، حمله کرد و در پی آن، درگیری های نظامی میان ایران و امریکا به مدت دو هفته به طول انجامید. در این مدت، امریکا بخش های گسترده ای از جنوب ایران را مورد حمله قرار داد. پس از آن، ایران وارد مذاکره با عمان شد تا مسیری مشترک در تنگه برای عبور کشتی ها بگشاید و با مین زدایی از تنگه نیز موافقت کرد.
حال امریکا اعلام کرده است که ارتش این کشور تنگه را از مین ها پاک کرده است. گفته می شود در درگیری های بامداد روز دوشنبه میان ایران و امریکا، امریکا تلاش داشته است مانع مین گذاری مجدد تنگه از جانب ایرانی ها شود.
حال که تنگه در وضعیت خاکستری قرار دارد و کشتی ها از مسیر جنوبی عبور می کنند، با چه ابزاری می توان امریکا را به میز مذاکره باز گرداند و در ازای چه چیزی می توان خواستار رفع محاصره ی دریایی شد؟ محاصره ای که به گفته ی دولت ایران، تاثیر گسترده ای بر اقتصاد ایران گذاشته است و کشور را با یک بن بست واقعی رو به رو کرده است.