توقف کامل غنی سازی مهم ترین مانع توافق

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

در روزهای اخیر برخی از تحلیل گران از لزوم سرعت عمل تیم مذاکره کننده ایران نوشته اند و معتقدند با طولانی شدن روند مذاکرات و تداوم محاصره ی دریایی امریکا، تنگه ی هرمز که مهم ترین کارت ایران در مذاکرات است اهمیت خود را از دست می دهد. به باور این دسته، امریکا از بسته شدن این تنگه، آسیب چندانی نمی بیند اما در مقابل، محاصره ی دریایی امریکا، کشور ما را از حیث اقتصادی در موقعیت دشواری قرار داده است. به همین دلیل نمی توان از این کارت برای مدتی طولانی استفاده کرد و لازم است که مذاکرات هر چه سریع تر به نتیجه برسد و محاصره ی دریایی امریکا شکسته شود.
اگر این تحلیل درست باشد، باید گفت که ایران با شکست مذاکرات مستقیم اسلام آباد که پس از اعلام آتش بس برگزار شد، فرصت بزرگی را از دست داد. زیرا آن زمان امریکا هنوز دست به محاصره ی دریایی ایران نزده بود و ایران می توانست با گشودن تنگه ی هرمز، حسن نیت خود را نشان دهد بدون اینکه آسیبی از این ناحیه متحمل شود. اما این روزها چنین به نظر می رسد که ایران یک برد تاریخی در خلیج فارس را با شکستی خانگی عوض کرده است. هر چند برخی مخالفت های داخلی در ایران با مذاکرات از زمان اعلام آتش بس وجود داشت و برخی از تحلیل گران بیشتر می پسندند که گناه کار را به گردن مخالفان مذاکره بیاندازند اما به نظر می رسد این ضعف تیم قالیباف بود که نتوانست توافق با امریکا را در زمان مناسب برای ایران به ارمغان آورد.
با این وجود، تلاش های دیپلماتیک وزیر خارجه برای حل و فصل مسائل ادامه دارد. گفته می شود بسته ی پیشنهادی جدید ایران تنها سه بند دارد و شامل گشودن تنگه ی هرمز در ازای پایان محاصره ی دریایی می شود که پیش از این نیز از جانب نیروهای نظامی ایران مطرح شده بود. به باور برخی تحلیل گران بعید است ترامپ چنین پیشنهادی را بدون پرداختن به پرونده ی هسته ای ایران بپذیرد. تاکید او بر توقف کامل غنی سازی مهم ترین مانع توافق او با طرف ایرانی در مذاکرات پیشین بود و به نظر می رسد که او تا زمانی که به این خواسته دست نیابد، دست از سر ایران بر نخواهد داشت.
طبیعتا مقامات کشور ما نیز به این نکته آگاه هستند، با وجود این بر موضع خود پافشاری می کنند. این پافشاری ها از سویی می تواند در فضای داخلی امریکا به دموکرات ها کمک کند و موضع آن ها را تقویت کند. ممکن است نظام امیدوار باشد که در صورت کنار رفتن جمهوری خواهان، بتواند با دموکرات ها سازش کند. تعریف و تمجیدهای عده ای از اعتدال گرایان از دموکرات ها در روزهای جنگ و این اظهارنظر که سازش با دموکرات ها می تواند راهی مناسب برای تقویت جبهه ی مقاومت در خاورمیانه همانند دوره ی برجام باشد، قابل توجه است و نشان می دهد که تصور ترامپ مبنی بر اینکه توافق با میانه رو های نظام آسان تر است، اشتباه می باشد. هر چند میانه رو ها بر ضرورت مذاکره با امریکا تاکید می کنند اما امیدوارند که بتوانند از طریق اهرم تنگه ی هرمز، مذاکره بر سر مسئله ی هسته ای را تا زمان روی کار آمدن دموکرات ها به تعویق بیاندازند.
از سوی دیگر، پوتین رئیس جمهور روسیه، در دیدار با عراقچی تاکید کرد که هر کار لازم باشد برای تامین منافع ایران برای صلح با امریکا انجام خواهد داد. نکته ی مهم اما رویکرد روسیه به صلح در منطقه است. برخی از تحلیل گران معتقدند بسته بودن تنگه ی هرمز سبب شده است روسیه حضور پررنگ تری در بازار جهانی نفت داشته باشد و ادامه ی درگیری ها می تواند سبب شود تا روسیه به کمک عرضه ی نفت، روابط خود را با کشورهای اروپایی احیا کند و در نهایت اروپا وادار به عقب نشینی از اوکراین شود. به نظر می رسد پوتین منافع خود را هم راستا با منافع ترامپ می داند چرا که ترامپ آماده است با او بر سر اوکراین معامله کند. کاری که دموکرات ها به سبب حمایت از موضع اروپا در قبال اوکراین حاضر به انجام آن نبودند. با در نظر گرفتن این نکات، باید دید روسیه چه اقدامی در مورد ایران انجام خواهد داد. از سویی ممکن است روسیه به انفعال خود در این زمینه ادامه دهد و از سویی دیگر ممکن است با جدیت بیشتری برای میانجی گری میان ایران و امریکا تلاش کند. هر چند روشن نیست خواسته ی مقامات ایرانی از روسیه چه بوده است.