تحلیل شروط چین برای ایران

عاطفه پیرایش دانشجوی دکتری فلسفه

به تازگی حسین مرعشی، دبیر کل حزب کارگزاران مدعی شده است که چین چهار شرط برای قالیباف تعیین کرده است و سفر قالیباف به پکن و توسعه ی روابط بین دو کشور به تحقق این شروط وابسته است.
او می گوید چین از ایران خواسته است که تنگه ی هرمز را بدون دریافت عوارض از کشتی ها بگشاید و اختلافات خود را با عربستان و امریکا حل کند. این ادعا عصبانیت آن دسته از سیاستمداران داخلی را برانگیخته است که مخالف مذاکره با امریکا هستند و خواستار ادامه ی جنگ با آن شده اند، به شدت با باز شدن تنگه ی هرمز و بازگشت وضعیت آن به شرایط عادی پیش از جنگ مخالفت می کنند و در عین حال، بر این باورند که ایران باید در روابط خارجی خود به چین و روسیه تکیه کند.
دفتر نماینده ی ویژه رئیس جمهور در چین این ادعا را رد کرده است. رسانه های شرق گرا نیز به بیانیه ی این دفتر استناد می کنند تا مرعشی را دروغ گو بخوانند و بر ثبات روابط میان ایران و چین تاکید کنند. این دسته برای اثبات اشتباه بودن رویکرد مرعشی می گویند پکن به واردات نفت ایران حتی در زمان اوج حساسیت های منطقه ای و شرایط جنگی ادامه داده است. این موضع البته ادعای مرعشی را رد نمی کند. او مدعی نشده است که چین تدوام مبادلات تجاری خود با ایران را منوط به تحقق شروط ذکر شده کرده بلکه می گوید سفر قالیباف به چین و توسعه ی روابط مشروط به تحقق این شروط شده است.
شرق گرایان همچنین به این نکته اشاره می کنند که ادعای مرعشی می تواند نشانه ای از وجود اختلاف میان تهران و پکن باشد در حالی که در واقعیت مبادلات تجاری میان ایران و چین از زمان حمله ی امریکا به ایران در اسفند سال گذشته افزایش یافته است.
واقعیت این است که در دوره ی جنگ چهل روزه و پیش از آغاز محاصره ی دریایی امریکا، هیچ نفت کشی جز نفت کش های ایرانی نمی توانست از تنگه عبور کند و چین به صورت طبیعی تصمیم گرفت نفت بیشتری از ایران بخرد تا کمبود واردات نفت خود از مبدا کشورهای عربی حاشیه ی خلیج فارس را جبران کند. این تصمیم نمی تواند دلیلی بر حمایت چین از موضع ایران در خصوص تنگه و در تقابل با امریکا باشد.
رسانه های شرق گرایی که در داخل به تندرویی شناخته می شوند، بر اهمیت موضع گیری چین در نشست جی 20 تاکید می کنند. در این نشست چین، تنها کشوری بود که در بیانیه ی پایانی نشست با بند مربوط به آزادی کشتی رانی در آبراهه های بین المللی مخالفت کرد.
اما چین از حمایت قاطع از موضع ایران در خصوص تنگه ی هرمز نیز خودداری کرده است. آشکار است که چین ترجیح می دهد ایران تنگه را بدون دریافت عوارض باز کند اما اینکه چین برای تحقق خواسته های خود به طرف ایرانی فشار می آورد، چیزی بود که پیش از افشاگری مرعشی کسی از آن اطلاع نداشت.
رسانه های متمایل به شرق تاکید می کنند که چین 80 درصد از صادرات نفت ایران را با تخفیف های نفتی قابل توجه دریافت می کند و بر این باورند که این لطفی است که چین به ایران می کند و حتی در زمان جنگ نیز به این کار ادامه داده است.
واضح است که کشور ما در حال حاضر از حیث اقتصادی وابستگی شدیدی به چین پیدا کرده است در حالی که در مقابل هیچ تعهد نسبت به ما ندارد و به تاکید نزدیکان قالیباف صرفا منافع ملی خود را پیگیری می کند.