راز پافشاری چین روی نفت ایران چیست؟

هم‌زمان با تشدید جنگ تعرفه‌ای میان دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ، این پرسش در فضای تحلیلی ایران پررنگ‌تر شده است: آیا پکن در چارچوب معامله بزرگ با واشنگتن، از تجارت با تهران ـ به‌ویژه در حوزه انرژی ـ عقب‌نشینی خواهد کرد؟به گزارش تسنیم، بررسی داده‌های اقتصادی و ملاحظات راهبردی چین نشان می‌دهد پاسخ به این سؤال، بسیار پیچیده‌تر از یک «دودوتای» ساده اقتصادی است.
سیاست تعرفه‌ای ترامپ طی ماه‌های گذشته رفتاری «مارپیچ» داشته است؛ افزایش‌های ناگهانی، عقب‌نشینی‌های مقطعی و اعمال استثناهای هدفمند. تعرفه‌هایی که در مقطعی تا حدود ۱۲۵ درصد بالا رفت، سپس کاهش یافت و در برخی حوزه‌ها به محدوده ۳۰ تا ۴۰ درصد بازگشت.
اما نکته مهم، استثنا شدن برخی حوزه‌های های‌تک است؛ از زنجیره تأمین موبایل و لپ‌تاپ گرفته تا پنل‌های خورشیدی، مواد معدنی کمیاب و مواد اولیه دارویی. برآوردها نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از این زنجیره‌ها در اختیار چین است؛ به‌گونه‌ای که حذف کامل آن‌ها از بازار آمریکا در کوتاه‌مدت تقریباً ناممکن است.
افزون بر این، محاسبات اقتصادی در آمریکا نیز فشار اجتماعی این تعرفه‌ها را نشان داده است. برآوردهایی که از سوی برخی مقامات پیشین اقتصادی آمریکا مطرح می‌شود، نشان می‌دهد تعرفه‌های گسترده می‌تواند سالانه چند هزار دلار به هزینه هر خانوار آمریکایی اضافه کند؛ موضوعی که خود به عامل بازدارنده‌ای برای استمرار سیاست‌های افراطی تعرفه‌ای تبدیل می‌شود.
ساختار تجارت خارجی ایران چندان متنوع نیست. اگرچه ایران با ده‌ها کشور مراوده دارد، اما بخش عمده تجارت در چهار شریک اصلی متمرکز شده است: چین، امارات، عراق و ترکیه.در این میان، چین مهم‌ترین شریک تجاری ایران است. برآوردهای رسمی از حدود ۳۵ میلیارد دلار حکایت دارد، اما با احتساب صادرات انرژی و تجارت‌های غیررسمی، برخی تحلیل‌ها عددی در حدود ۶۰ تا ۷۰ میلیارد دلار را واقع‌بینانه‌تر می‌دانند،پس از آن، امارات با حدود ۳۰ میلیارد دلار قرار دارد که بخش عمده آن نقش «هاب تجاری» و واسطه‌گری (ری‌اکسپورت) دارد، عراق و ترکیه نیز هر کدام سهم قابل‌توجهی دارند، اما وزن آن‌ها در مقایسه با چین متفاوت است.
مقایسه عددها؛ آیا ایران برای چین ناچیز است؟
احمد صالحی، کارشناس اقتصاد بین‌الملل در خصوص رفتار چین با توجه به تعرفه‌های جدی گفت: یکی از تحلیل‌های رایج این است؛ “تجارت چین با ایران در مقایسه با تجارت این کشور با آمریکا ناچیز است؛ بنابراین پکن در صورت انتخاب، واشنگتن را ترجیح خواهد داد.”، این گزاره در ظاهر درست است، اما نیازمند به به‌روزرسانی است.
حجم تجارت چین و آمریکا که پیش‌تر به حدود ۶۰۰ میلیارد دلار می‌رسید، در پی جنگ تعرفه‌ای کاهش یافته و به حدود ۴۰۰ میلیارد دلار رسیده است، در این شرایط، تجارت حدود ۷۰ میلیارد دلاری چین و ایران دیگر آن «عدد بسیار کوچک در برابر عدد بسیار بزرگ» سابق نیست. نسبت ۷۰ به ۳۰۰ (صادرات چین به آمریکا) با نسبت ۳۰ به ۶۰۰ متفاوت است. اگرچه همچنان کفه ترازو به‌نفع آمریکا سنگین‌تر است، اما فاصله آن‌قدر نیست که بتوان بدون ملاحظه، ایران را قربانی یک معامله سیاسی دانست.
مزیت‌های ساختاری چین در برابر فشار آمریکا
این کارشناس اقتصادی افزود: چین تنها به صادرات به آمریکا وابسته نیست. پکن طی سال‌های اخیر تجارت خود با بلوک آسه‌آن را افزایش داده است و اکنون حجم تجارت چین با این بلوک از تجارتش با آمریکا پیشی گرفته است، همچنین روابط با اروپا، بریتانیا و سایر اقتصادها نیز بخشی از راهبرد متنوع‌سازی بازارهاست.