ارومیه را هنوز هم می‌توان نجات داد

نسیبه پیرایش
بر اساس جدیدترین تصاویر هوایی ناسا، دریاچه ارومیه به طور کامل خشک شده و دیگر اثری از آب در آن دیده نمی‌شود. البته این موضوعی بود که مدیران کل محیط زیست درباره خشکی کامل و ۱۰۰ درصدی دریاچه ارومیه تا پایان تابستان هشدار داده بودند.
حالا این خبر تلخ همراه با تصاویر تلخ‌تر در فضای مجازی دست به دست می‌شود و با خشم و لعن و نفرین کاربران همراه شده است. به ویژه آنکه کارشناسان هم نسبت به آغاز بحران طوفان نمک هشدار می‌دهند، مخصوصا پس از آنکه چند روز پیش هوای تبریز را به طور ناگهانی گرد و غبار عجیبی فراگرفت، این هشدارها جدی‌تر شده است.
طبق گزارش‌ها از اواخر دهه ۷۰ روند خشکیدگی دریاچه ارومیه آغاز شد، مهمترین عامل آن هم بحث حکمرانی ناپایدار در حوضه آبریز عنوان می شد، از آنجا که بیش از یکصد سد در حوضه آبریز دریاچه ارومیه احداث شده و سطح زیر کشت بیش از ۱۲۰ درصد افزایش یافته بود، با تغییر فاکتورهای اقلیمی، کمتر شدن بارش‌ها و افزایش دما کار به جایی رسید که حالا دیگر کمترین نشانه‌ای از آب در این منطقه دیده نمی شود.
مهم ترین سوال مردم این منطقه از ستاد احیا دریاچه است که با وجود دریافت مبالغ هنگفت اما در امر احیا ناتوان ظاهر شدند. ستادی که در زمان دولت آقای روحانی و به دستور ایشان تشکیل شد و تا حدودی موفق هم بود چون طی هشت سال دولت روحانی، دریاچه از خطر خشک‌شدن رهایی یافت. طبق گزارش‌ها در پایان دولت روحانی (۳۱ شهریور ۱۴۰۰)، دریاچه ارومیه با ۴ میلیارد مترمکعب آب تحویل دولت بعد شد، در حالی که در سال ۱۳۹۲ نزدیک ۲٫۲ میلیارد متر مکعب آب داشت و هنوز پروژه‌های خارج از حوزه وارد دریاچه نشده بود و پروژه‌های نرم‌افزاری نیز کامل نشده بود.
اما در دولت مرحوم رئیسی، افرادی که مخالف کنترل آب کشاورزی بودند فشار آوردند و کار رها شد. به گفته عیسی کلانتری، «ما هر سال برای کنترل برداشت آب، سر دهنه‌های برداشت از رودخانه‌ها (حدود ۱۳۸ دهنه) را زمستان‌ها می‌بستیم و بهار باز می‌کردیم تا سهم دریاچه تأمین شود.
اما این کار در دولت بعد انجام نگرفت و پروژه‌های احیا تقریباً رها شد. اگر روند احیا ادامه پیدا می‌کرد، هم‌اکنون دریاچه ارومیه به جای صفر مترمکعب، حدود شش‌ونیم میلیارد مترمکعب آب داشت. حالا آقای پزشکیان دریاچه را به نااهلش واگذار کرده است، به آقای عارف(معاون اول رییس‌جمهور) و آقای رحمانی(استاندار آذربایجان غربی در دولت چهاردهم)،‌ آقای عارف بی‌توجه است و آقای رحمانی نیز دنبال اهداف دیگری است، دریاچه ارومیه رها شده است.»
در این میان کارشناسان دو سناریو برای آینده دریاچه پیش‌بینی می‌کنند، سناریوی اول ادامه وضع موجود است یعنی اگر بدون کاهش معنادار در برداشت ها در حوضه آبریز و پرداخت پایدار حقابه اتفاق نیفتد هر بارش خوبی فقط یک جهش موقت ایجاد می کند و با شروع فصل گرما دوباره افت تراز و خشکیدگی گسترده دریاچه ارومیه را شاهد خواهیم بود، از طرفی کریستالیزه شدن نمک در بستر دریاچه بر شدت جزایر حرارتی دامن می زند و به تدریج احیا و بازسازی دریاچه سخت و سخت تر می‌شود.
اما سناریوی دوم این است که مدیریت مصرف آب را در بخش کشاورزی اصلاح کنیم و همزمان پرداخت واقعی و پایدار حقابه دریاچه ارومیه را در دستور کار قرار دهیم به عنوان مثال اگر سالانه 4/3 میلیارد متر مکعب حقابه دریاچه ارومیه به طور پیوسته داده و برداشت های کشاورزی به طور شفاف کنترل شوند و شاهد کاهش مصرف آب در کشاورزی باشیم، بازگشت سطح و زیست بوم دریاچه ارومیه می تواند به تدریج اتفاق بیفتد.
در شرایط فعلی توقع مردم آذربایجان از رئیس‌جمهور که خود زاده این منطقه است بیش از هر فرد دیگری است.
امیدواریم مسئولین تا شرایط بغرنج‌تر از این نشده، به جای فرافکنی، پاسخگو باشند و از زیر بار مسئولیت شانه خالی نکنند.