تغییر ویترین آل سعود!

در دی ماه گذشته، سازمان ملل متحد از عربستان خواست تا قانون ممنوعیت رانندگی برای زنان در این کشور را لغو کند و در قانون قیمومیت مردان نیزاصلاحاتی انجام دهد. همین موضوع بهانه ای شد تا عربستان سعودی در روزهای اخیر دست به تغییراتی در ویترین اجتماعی و مدنی خود بزند که از قضا واکنش های جهانی در پی داشت. ویترینی که هر ناظر خارجی هنگامی که این کشور را نگاه می کند توجه اش به آن جلب می شود! تغییرات تازه ای که در ساختار اجتماعی و فرهنگی عربستان رخ داده است فعلا زنان را شامل شده است!
به نظر می رسد ولیعهد جوان و طیف جوانی که امروز در این کشور قدرت را در دست دارد سعی در تغییر چهره این کشور اسلامی و به گونه ای تلطیف در نگاه های بین المللی دارد. تغییراتی که ذکر شد در طول ده روز گذشته در چهار مرحله رخ داده است و مروری به جوانب این تغییرات خالی از لطف نیست.
صدور فرمان آزادی رانندگی زنان از مهم ترین این تغییرات بود. طبق قوانین این کشور هیچ زنی حق رانندگی نداشت و این رفع محدودیت به اندازه ای جالب توجه بود که در اولین گام شاهزاده خالد بن سلمان سفیر این کشور در آمریکا آن را “روزی تاریخی و بزرگ” و “تصمیمی درست در زمان مناسب” خواند! اصلاحات ادامه یافت، در تحولی دیگر مجلس شورای عربستان سعودی برای اولین بار به زنان اجازه صدور فتوا داد! ۱۰۷ عضو شورا از میان ۱۵۰ عضو به این مصوبه رای مثبت داده‌اند. رایی قاطع که امید به تغییرات را در این کشور تا حد زیادی بالا برد. هر چند این مهم زمانی اتفاق خواهد افتاد که مفتی ها به تایید شورای سلطنتی برسند. اما از دید کارشناسان امور دینی این اتفاق نیز تحولی مهم و بی سابقه تعبیر شده است. موضوعی که نمونه آن در کشورهای اسلامی بسیار نادر است و از اصلاحات جالب این روزهای عربستان است.
اصلاحات در این نقطه متوقف نمی شود، دامنه آن به سایر امور نیز کشانده می شود و تلویزیون رسمی این کشور بعد از سه دهه اجازه پخش تصاویر و آهنگ زنان را پیدا می کند و برای شروع کنسرتی از ام کلثوم، یکی از سرشناس‌ترین خواننده‌های زن جهان عرب پخش می شود. همچنین است که قبل‌تر نیز مجوز حضور زنان در ورزشگاه های این کشور صادر گردید و تصاویر آن بعد از جنجال اشتباهی که فدراسیون ایران در فروش بلیط به زنان داشته بود، به شدت در فضای مجازی منتشر و واکنش های متفاوتی به دنبال داشت. ایضا به این تغییرات تصمیم دولت این کشور برای به راه انداختن صندوق سرمایه‌گذاری ملی را اضافه کنید که با هدف گسترش بخش تفریح و سرگرمی در این کشور تاسیس خواهد شد.
این تغییرات روبنایی در حالی لحاظ می شود که عربستان سعودی مدت هاست به دلیل قوانین خشک و دست و پاگیر در حوزه حقوق شهروندی خصوصا در مورد زنان با فشارهای بسیاری از سوی مجامع حقوق بشری قرار دارد. هر چند برخی این اقدامات را صرفا ظاهری و برای رد گم کنی به جهت اتفاقات رخ داده در یمن می دانند و منتظرند ببینند که آیا این تغییرات ادامه دار خواهد بود و آیا اصلاحات به ساختار سیاسی هم می رسد یا نه؟ عده ای نیز چنین تحرکاتی را صرفا تلاش محمد بن سلمان در راستای جنگ قدرت در داخل عربستان به دنبال کسب مشروعیت بیشتر و محکم کردن جای پا می دانند و آن ها را عمدتا مقطعی می انگارند.
از سویی چنین برمی آید که این اصلاحات زمانی کلید خورد که ترامپ عازم این کشور شد. بهرحال شایسته نیست متحد آمریکا کشوری باشد که در ایجاد فضای بسته و اعمال محدودیت شهرت جهانی داشته باشد.
رفتارهای اجتماعی در این کشور بعد از اصلاحات اخیر نشانگر عطشی بود که در کالبد روانی شهروندان آن برای خلاصی از بند این محدودیت‌ها وجود داشت. بهرحال عربستان از کشورهایی بود که خود را از میدان تغییرات سیاسی موسوم به بهار عربی دور نگهداشت و با در نظر گرفتن شرایط اجتماعی و فرهنگی این کشور، این تغییرات می تواند انقلاب بدون خونریزی قلمداد شود! به هر حال فضای به وجود آمده در این کشور می تواند شروعی باشد برای گام نهادن در مسیر تغییرات بنیادین و گذر از مرحله تغییرات ویترینی! و قطعا برای آینده دموکراسی و حقوق بشر اتفاقات مبارکی است! البته اگر در میانه راه دچار ضربات سهمگین دیکتاتوری نشود!