سخنگوی وزارت امور خارجه:با توجه به وضعیت موجود در جهان امروز،مفهوم برادر بزرگ معنا ندارد

متن مصاحبه با روزنامه امین
هنوز زود است که در مورد تغییر رفتار و منش عربستان بتوانیم اظهار نظر بکنیم/سفر هیات عربستان به تهران صرفا برای بازدید از ساختمان سفارتخانه کنسولگری شان می باشد/موضوع همه پرسی در کردستان عراق یک بحث انحرافی و خطرناکی است که می تواند منطقه را با چالش های بسیار خطرناک و سنگینی مواجه نماید/ آخز هفته گذشته هیات سیاسی ما به همراه اولین محموله کمک‌های انسان‌دوستانه به کمک هلال احمر به بنگلادش رفت/ خوشبختانه با توجه به وضعیتی که در جهان امروز وجود دارد دیگر مفهوم برادر بزرگ معنا ندارد/ بانک اطلاعاتی اقتصادی که در وزارت امور خارجه در حال تشکیل شدن است تا تولیدکنندگان داخلی و بخش خصوصی بتوانند با بهره گیری از آن فعالیت های خارجی خود را آغاز یا تشدید کنند و آنها را صادر نمایند/ در بحث استفاده از بانوان در رده های مدیریتی باید از حرکات نمایشی دوری جست/

*وحید خدادادی- سرویس سیاسی: علی رغم فشردگی کاری در آستانه اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل دعوت ما برای انجام مصاحبه اختصاصی را پذیرفت. ما نیز فرصت را مغتنم شمردیم تا با بهرام قاسمی سخنگوی محترم وزارت امور خارجه در خصوص مسائل مختلف منطقه و جهان با وی گفتگویی صمیمانه داشته باشیم. در ادامه مصاحبه اختصاصی روزنامه امین را با وی می خوانید:
*آقای دکتر این روزها شاهد تلطیف روابط دو کشور ایران و عربستان هستیم! از سویی عمده اختلاف عربستان با قطر، همین موضوع روابط قطر با ایران است، این رفتارهای ضد و نقیض عربستان را چگونه ارزیابی می کنید؟ و دلیل سفر هیئت سیاسی عربستان به ایران چیست؟
– من تلطیفی را هنوز از جانب دولت عربستان احساس نمی کنم ، عربستان دچار توهمات قبلی خود و مشکلات درونی اش می باشد و همچنین با شکست های پی در پی در شورای همکاری خلیج فارس و در رابطه با قطر و در رابطه با یمن ، سوریه ، ایران ، ترکیه مواجه است و نهایتا صداهای مختلفی از درون عربستان شنیده می شود! لذا هنوز زود است که در مورد تغییر رفتار و منش عربستان بتوانیم اظهار نظر بکنیم. آن چه که در مورد هیئت سیاسی نام می برید ، ما تبادل هیئت سیاسی در دستور کار نداریم ، آنچه که در برخی رسانه ها در مورد تبادل هیئت بین دو کشور مطرح شده ، بحثی است که به گذشته مربوط می شود و قرار بود که آن ها هیئتی را به تهران اعزام کنند تا از ساختمان های دیپلماتیک خودشان در تهران و مشهد بازدیدی داشته باشند که بعد از قطع روابط دو کشور و ترک پرسنل سفارتخانه ها ، در واقع آنها از سفارتخانه و کنسولگری های خود اطلاعی نداشتند. این وضعیت برای ما هم صادق بود، ما هم بعد از قطع رابطه ، ارتباطی با اماکن خودمان در عربستان نداشتیم ، لذا از چند ماه پیش با توجه به درخواستی که آن ها داشتند ما برای هیئتی که قرار بود به تهران سفر کند ویزا صادر کردیم و بعد اعلام کردند که با یک پرواز اختصاصی خواهند آمد ، مجوز پرواز هم برای آنها صادر شد ولی در تاریخی که مشخص کرده بودند ظاهرا ترجیح دادند که به تهران نیایند، ما هم ویزای خودمان را دریافت کردیم ولی هنوز تاریخی را برای رفتن به آنجا مشخص نکرده ایم ، روی همین اصل تفاسیر مختلفی وجود دارد که معتقدند آن ها می خواهند بعد از پایان مراسم حج و خلاصی از مسائل مربوط به آن، این سفر را انجام دهند ولی در مورد این هیئت بازدید کننده که برای سرکشی از اماکن صورت می‌پذیرد مقدمات لازم فراهم شده و نهایتا فکر می کنم میتواند در آینده صورت پذیرد.
اما در مورد سفر هیئت سیاسی هیچ گونه تفاهمی صورت نگرفته و ارتباطی هم بین دو کشور وجود ندارد و امیدوار هستیم که عربستان بتواند ابتدا به مسائل داخلی خود فارغ بیاید و در یک نگاه واقع بینانه و دقیق ، مسائل منطقه و جایگاه جمهوری اسلامی ایران را رصد نماید و به پیام های ایران نیز توجه دقیق و درستی داشته باشد ، ما همواره اعلام کردیم که آمادگی داریم با همسایگان خودمان و کشورهای پیرامونی روابطی مسالمت آمیز و عادی داشته باشیم و تصورمان این است که همسایگان به هر میزان که اختلاف نظر داشته باشند ، نمی توانند همدیگر را حذف کنند و جایگاه یکدیگر را تغییر دهند! لذا محکوم هستند که نهایتا به یک تفاهم نسبی و روابط عادی دست پیدا کنند و اجازه دهند که منطقه در صلح و ثبات و امنیت و آرامش بیشتری سیر کند و مردم بتوانند در رفاه بهتری قرار بگیرند .
* مواضع جمهوری اسلامی در مقابل رفراندوم استقلال کردستان عراق چیست ؟ و سفر آیت الله هاشمی شاهرودی را در همین چارچوب ارزیابی می کنید ؟
سفر جناب آقای شاهرودی را من در این چارچوب ارزیابی نمی کنم ، با توجه به نوع روابط ایران و عراق ، و رایزنی ها و گفتگو های مستمری که در سطوح مختلف و بین مقامات مختلف وجود دارد این آمد و شدها میان تهران و بغداد بسیار طبیعی است ، و معمولا یا از عراق مهمانانی در اینجا داریم یا از مقامات ما به بغداد سفر می‌کنند و در تماس های دائم با دولت و سایر دستگاه های ذیربط عراق قرار داریم .
بحث همه پرسی یک بحث انحرافی و خطرناکی است که می تواند منطقه را با چالش های بسیار خطرناک و سنگینی مواجه نماید. نه منطقه را بلکه همه عراق را و خود اقلیم را و تصور ما این است که به نفع اقلیم و اکراد که از دوستان ما هستند و روابط خوبی همواره با آنها داشته ایم ، نیست. چه بعد از سقوط صدام ، چه قبل از آن روابط ما با اکراد عراق خوب بوده است از این رو فکر می‌کنیم که آن ها باید یک نگاه خردمندانه و درازمدت تری را در این خصوص داشته باشند و آگاهی داشته باشند که منطقه با چالش های وسیعی روبروست و نگرانی های بسیاری در مجموعه منطقه طی چند دهه اخیر به وجود آمده و همه پرسی در این وضعیت به خصوص کار را دشوارتر می کند و آنچه که از نظر ما باید به آن توجه بشود تمامیت ارضی عراق و حاکمیت ملی این کشور است و فکر می کنیم که ثبات عراق برای مجموعه منطقه و مردم عراق و همه اقوام و مذاهب می تواند سودمند تر از آشفتگی و ناامنی و بی‌ثباتی منطقه باشد. فلذا در همین چارچوب فکر می کنیم بحث همه پرسی بحثی است اشتباه، انحرافی و به نفع دشمنان مردم منطقه !
* در چند وقت اخیر آنچه در روهینگیا رخ داده به تعبیری نسل کشی و جفا در حق مسلمانان آن منطقه است، موضع دستگاه دیپلماسی ایران در خصوص چیست ؟ و چه اقداماتی را در این باره انجام گرفته است ؟
این بحث، بحث جدیدی نیست، بحثی است کهنه و هر از گاهی در یک طیف مشخصی شعله ور می شود! گاهی بیشتر و گاهی کمتر ، این حوادث چند هفته اخیر ، حوادث بسیار تلخ و بسیار سختی بود و از وسعت بسیاری برخوردار بود و تا حدی که می توان تعبیر کرد به یک نسل کشی و یک جنایت بشری و کم نظیر در دوران معاصر ، در طول همین چند هفته چیزی بیش از سیصد هزار آواره داریم که عمدتا به بنگلادش پناه برده اند و بر اساس آمارهای بین المللی، بیش از هزار کشته در درگیری ها وجود داشته و سرکوبی که توسط ارتش صورت گرفته یک نسل کشی تلقی می شود.
از دیرباز جمهوری اسلامی ایران با حساسیت ویژه‌ای این موضوع را تعقیب کرده و از کانال های دیپلماتیک و روش های سیاسی سعی در حل و فصل این موضوع و کاهش تنش در این منطقه داشته است. شش ماه قبل کنفرانسی در سازمان همکاری اسلامی در سطح وزرای خارجه در کوالالامپور پایتخت مالزی برای همین منظور تشکیل شد که ما علی رغم ضیق وقتی که وزیر امور خارجه داشت در مراسم شرکت کردیم. تلاش ما در این کنفرانس بر این بود تا در خصوص وضعیت مسلمانان میانمار همه کشورهای اسلامی به یک موضع مشخص و واحد برسند ، پس از آن هم در تماس هایی که وزارت خارجه با سازمان ملل و مجامع بین‌المللی داشته و نامه‌ای که چند وقت پیش باز توسط وزیر امور خارجه به دبیر کل سازمان ملل نگاشته شد این موضوع مطرح شد و خواستار دخالت سازمان ملل برای حل و فصل این مشکل شدیم.
در دو سه هفته اخیر هم علاوه بر مواضعی که علنا اعلام کردیم ، شخص آقای دکتر ظریف وزیر محترم امور خارجه طی تماس های تلفنی با برخی از وزرای خارجه که خبر برخی از آنها منتشر شد پیرامون این مشکل رایزنی و تبادل نظر انجام شد و از همان هنگام ما تلاش کردیم از طریق نمایندگی فعال خودمان در نزد دولت میانمار به تعبیری سفارت‌مان در تایلند با دولت میانمار در تماس باشیم و خواهان ارسال کمک‌های انسان‌دوستانه و یک هیئت سیاسی به آنجا باشیم.
متاسفانه دولت میانمار با ارسال کمک‌های ما (همانطور که با کمک های سایر کشورها هم موافقت نکرده بود ) موافقتی را انجام نداد از همین رو هیاتی را هم اعزام نکردیم! ولی هفته گذشته به هر حال سفیر ما در تایلند موفق شد در میانمار، با معاون وزیر خارجه این کشور دیدار کند و مواضع جمهوری اسلامی ایران را رسما ابلاغ نماید و خطرات چنین اقداماتی را که موجب گرایش به افراط گرایی در میانمار می شود! به آنها متذکر شود و بخواهد که در واقع دولت و ارتش میانمار به این سرکوب خاتمه دهند ، و از طریق میز مذاکره و گفت و گو و رایزنی به حل و فصل آن بپردازند. از همین رو قرار شد دولت میانمار پیشنهادات ما را بررسی بکند و نظر خود را هر چه زودتر برای ارسال کمک‌های انسان‌دوستانه ما به منطقه و حتی اعزام هیات سیاسی اعلام کند. ما طی روزهای گذشته تلاش های گسترده ای داشته ایم ، هماهنگی‌هایی را انجام داده ایم. آخر هفته گذشته نیز هیات سیاسی ما به همراه اولین محموله کمک‌های انسان‌دوستانه به کمک هلال احمر به بنگلادش عزیمت کردند. در این سفر شرایط برای ارسال دومین محموله کمک ها نیز بررسی شد و سپس ارسال شد. هم چنین ما اعلام کردیم که برای تجهیز بیمارستان صحرایی و ایجاد یک کمپ درازمدت تر در آنجا آمادگی داریم که دولت میانمار هم در همین فاصله مجوزهای لازم را به ما داده است. پاسخ مثبتی داریم. مقدمات ارسال محموله کمک‌های خود را انجام می دهیم.
ضمنا با توجه به سفر آقای روحانی و آقای ظریف جهت شرکت در نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل، یکی از دستورکارهای اصلی رئیس جمهور و وزیر امور خارجه در نیویورک (هم در دیدارهای دوجانبه با همتایان شرکت‌کننده و با طی تماس‌هایی که کشورهای اسلامی و غیراسلامی خواهند داشت، هم در سخنرانی عمومی سازمان ملل و همچنین در مصاحبه‌های رسانه‌ای ) این موضوع بوده است.
از فرصت اجلاسی که اخیرا در شهر آستانه برگزار شد استفاده کردیم و جناب آقای دکتر روحانی گفتگوهایی را پیرو بحث میانمار با سران کشورها انجام دادند. در نهایت رایزنی ها و تلاش های سیاسی خود را ادامه خواهیم داد و امیدوار هستیم که اگر مشکلی وجود دارد از طریق راه حل های سیاسی به سامان برسانیم .
* جناب آقای دکتر روحانی یا دکتر ظریف برنامه ای برای دیدار با مقامات آمریکایی در طی اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل دارند؟
– نه، چنین برنامه‌ای تنظیم نشده است. سفر به نیویورک برای انجام تعدادی از دیدارها، ملاقاتها، و برنامه‌ریزی‌ها انجام شده و قرار است شخص رییس جمهور در برخی از نشست های منطقه ای نیز حضور یابد. ضمنا آقای روحانی دیدارهایی را نیز با ایرانیان و نخبگان ایرانی داشتند و ایشان سخنرانی‌ای را در مجمع عمومی سازمان مللنیز انجام خواهند داد. در این روزها جناب رئیس جمهور برنامه های متعددی داشته اند که اخبار آن را دریافت کردید.
*بر کسی پوشیده نیست که نظام ایران در تنگناهای مالی قرار دارد و میزان سرمایه موجود در کشور کفاف میزان توسعه لازم را نمی دهد و لازم است تا از طریق جذب سرمایه گذاری خارجی بخشی از این تنگناها مرتفع شود، با توجه به اهمیت موضوع آیا دستگاه وزارت امور خارجه در دولت دوازدهم در حوزه دیپلماسی اقتصادی فعال خواهد بود ؟ و برنامه ای در این خصوص خواهد داشت ؟
همواره وزارت امورخارجه بعد از بحث برجام، یکی از مواردی را که در روی میز دارد و همیشه و همه حال دنبال می‌کند، موضوع دیپلماسی اقتصادی است و تلاش برای همکاری‌های اقتصادی خارجی، البته وزارت خارجه کار تصدی‌گری اقتصادی ندارد و ابزاری که در اختیار دارد دیپلماسی سیاسی و اقتصادی است و ایجاد ارتباط بین نهادها، بنگاه‌ها و موسسات داخلی با موسسات مشابه خارجی و نیز ایجاد فضای سیاسی لازم در کشورهای خارجی برای تشویق سرمایه گذاران خارجی و دولت ها برای همکاری بیشتر با جمهوری اسلامی ایران.
البته جایگاه ایران نزد کشورهای دیگر کاملا مشخص است. از لحاظ ظرفیت ها و پتانسیل های اقتصادی، ایران یک کشور بسیار هیجان انگیز است برای سرمایه گذاری و حضور در بازار آن. اما در این خصوص ما با موانعی روبرو هستیم. برخی از این موانع ، موانع داخلی است! و برخی خارجی. در بعد خارجی تلاش های ایالات متحده آمریکا و البته بدعهدی ها و شیطنت های صورت گرفته توسط آن کشور که بعد از برجام شدت یافته است را می‌توان اشاره کرد. آمریکا سعی دارد با ایجاد یک فضای روانی منفی علیه ایران نگذارد تا ایران از مزایای برجام در حوزه اقتصادی بهره مند شود ولی خوشبختانه با توجه به وضعیتی که در جهان امروز وجود دارد، دیگر مفهوم برادر بزرگ خیلی معنا ندارد. ما شاهد هستیم که طی همین هفته های گذشته قراردادهای خوبی در حوزه مالی- پولی و سرمایه گذاری و حتی همکاری های صنعتی و اقتصادی با سایر کشورها منعقد شده و برخی از آنها هم در حال انعقاد است. در هفته های آینده باز شاهد انعقاد تفاهمات بیشتری با سایر کشورها در آسیا و حتی اروپا خواهیم بود. دیپلماسی اقتصادی در دولت دوازدهم قرار است با جدیت و شدت و چابکی بیشتری عمل بکند، با توجه به بحث اقتصاد مقاومتی مطرح شده در کشور دیپلماسی اقتصادی در اینجا می تواند نقش مهمی ایفا نماید.
هدف گذاری ما عمدتا حول بهبود معیشت مردم و توسعه اقتصادی است، لذا بر این اساس وزارت امور خارجه تصمیم گرفته ساختار خودش را مجددا با توجه به نیازهای امروز و سال های آتی بازنگری کند و یک ساختار جدیدی را تعریف نماید و اضافه کردن معاونت دیپلماسی اقتصادی در وزارت خارجه یکی از همین اقدامات خواهد بود تا از طریق آن بتوان فضای لازم را برای توسعه فراهم کرد. به هر حال ما با مسئله بیکاری مواجه هستیم و نیاز مبرم به سرمایه‌گذاری خارجی احساس می شود. ما در یک فضای آرام سیاسی و بین‌المللی و در یک تعامل سازنده با کشورهای مختلف سعی داریم بحث صادرات غیر نفتی را با جدیت تمام پیگیری نماییم.
بانک اطلاعاتی که در وزارت امور خارجه در حال تشکیل شدن است تا تولیدکنندگان و بنگاه های اقتصادی اعم از دولتی و خصوصی از این طریق، اطلاعات اولیه را بررسی و توسعه همکاری های خود اقدام و کالاهای خود را صادر نمایند. لذا بحث دیپلماسی اقتصادی و اقتصاد در سیاست خارجی امروز یکی از اساسی ترین بحث‌های سیاست خارجی و دیپلماسی ما است.
همان گونه که در دولت یازدهم بحث حل و فصل مناقشه هسته‌ای را مد نظر قرار دادیم و با جدیت آن را دنبال کردیم و به سرانجام رساندیم ( خارج از کارشکنی هایی که هنوز آمریکا در حال انجام آن است) این بار نیز موضوع دیپلماسی اقتصادی را با تمام توان پیش خواهیم برد.
*عمده انتقاداتی که متوجه کابینه دوازدهم بود، موضوع بکارگیری بانوان، جوانان، اقلیت های قومی و مذهبی بود، آیا عزمی در دستگاه وزارت امور خارجه برای استفاده از این سه طیف در دولت دوازدهم وجود دارد؟
– این بحث در دولت‌های گذشته هم وجود داشته است، در دولت یازدهم در این خصوص گام های رو به جلوی خوبی برداشته شد. به طور مثال اولین سخنگوی زن، اولین سفیر زن در این دولت انتخاب شد و ما در یکی از کشورها سفیری از جامعه اهل سنت داریم. قرار است همان طور که شخص آقای رییس جمهور و وزیر امور خارجه اشاره کردند این موضوع با جدیت بیشتری دنبال خواهد شد و این کار در وزارت امور خارجه آغاز شده است. این موضوع در قانون اساسی ما نیز به آن اشاره شده است و رهبری هم به آن اشاره دارند و مانع خاصی در این خصوص وجود ندارد. البته در بحث بانوان نباید اظهارات و رفتارهای کلیشه ای و نمایشی داشت بلکه باید تلاش بکنیم در جهت توانمندسازی بانوان برای پست‌های مهم مدیریتی.
*سوال آخر ما کمی متفاوت است، بحث دریاچه ارومیه یک ابر چالش زیست محیطی است، و حق حیات جمعیتی حدود بیست میلیون نفر را تحت الشعاع قرار داده است، آیا بهتر نیست دستگاه سیاست خارجی با توجه به در پیش بودن اجلاس عمومی سازمان ملل در نیویورک این موضوع را هم در بخش سخنرانی عمومی و هم در دیدارهای دوجانبه بگنجاند و با تبدیل آن به یک چالش منطقه ای از پتانسیل کشورهای منطقه در خصوص احیای این دریاچه کمک بگیرد؟
– علم و دانش مخصوص به کشورهای خاصی نیست و گستردگی آن در تمام مناطق در دنیای امروز وجود دارد. اما چیزی که برای ما مهم است و از سال گذشته به آن توجه داشتیم، بحث آب در کشور است و چالش هایی که در این خصوص خواهیم داشت. لذا ما با این شناخت و اهمیت موضوع در بخش معاونت حقوقی و بین المللی وزارت امور خارجه از حدود ده ماه یا بیشتر یکی بخشی را بنام بخش دیپلماسی آب ایجاد کرده ایم. تا بتوانیم به طور مشخص در تعامل با ارگان هایی که در داخل و خارج به موضوع آب می پردازند بتوانیم دستاوردهای بیشتری را در این خصوص بدست بیاوریم و بتوانیم از تجارب بین المللی در حوزه کارشناسی و دانش آن استفاده کنیم.
*منظورم مشخصا این بود که ما کشورهای منطقه را هم متوجه این چالش بکنیم و آنها را هم به این موضوع وارد کنیم چون بهرحال مشکلات زیست محیطی آن در دراز مدت دامن گیر آن ها نیز خواهد شد؟
– بحث آب موضوع جدی است که باید در منطقه به آن اهمیت ویژه ای داده شود. ما در راستای همین موضوع به طور مثال اولین قدم ها را به صورت عملی با افغانستان برداشتیم و یک کمیته آب بین ما و دولت افغانستان تشکیل شد تا چگونگی همکاری های بیشتر در خصوص آب های مرزی بررسی شود.
در مورد دریاچه ارومیه تا جایی که من اطلاع دارم گفتگوهایی با سایر کشورها انجام شده است و طرح هایی مطرح شده است ولی هنوز این موارد در مرحله ابتدایی است ولی با توجه به برخی اقدامات دولت یازدهم احیای دریاچه در مسیر درستی قرار گرفت. ولی باید با شدت و جدیت بیشتری این موضوع و عواقب آن بررسی شود. اما بحث، بحث مهمی است و قطعا بخشی از وظایفی که در کشور برای احیای این دریاچه وجود دارد می تواند از کانال وزارت امور خارجه در هماهنگی با سایر کشور ها و دستگاه‌های ذیربط داخلی صورت گیرد.
ممنون از اینکه در این گفتگو شرکت کردید.