دکتر ناصر خدایاری: شهردار نباید به شهروندان به دید منبع درآمد بنگرد

* وحید خدادای
این روزها، نگرانی از شرایط شورای پنجم روز به روز افزایش می یابد و موضوعات مهمی مثل انتخاب رییس شورا و شهردار موضوعاتی نیستند که بشود به راحتی از کنارشان رد شد. از همین رو بهره گیری از نظرات صاحب نظران در این خصوص امری لازم است. بدین دلیل با کلید واژه شورا به سراغ دکتر ناصر خدایاری رفتیم و در قالب یک گفتگوی صمیمی نظراتش را در این خصوص جویا شدیم. در ادامه مصاحبه اختصاصی روزنامه امین را با دکتر ناصر خدایاری استاد دانشگاه تبریز می خوانید:

* اگر اجازه بدهید از شورای گذشته شروع کنیم، اتفاقاتی نظیر آنچه در شورای گذشته و مدیران شهرداری رخ داد دلیل چه بود و از کجا نشات می گیرد؟
– البته نگاهی به وظایف و رسالت شورا و شهرداری و راه های مدیریت شهری می تواند در امر پاسخ به این سوال و روشنگری مفید واقع شود. هیچ اتفاقی بی دلیل نیست، اما هیچ اتفاقی هم آنی نیست. بالاخره روزنه هایی که برای آسیب پذیری شوراها باز می شود از فرایند بررسی صلاحیت ها و نوع رقابت ها شروع می شود تا به مرحله ای می رسد که شورا تشکیل می شود و هیات رییسه شورا شکل می گیرد، رییس شورا مشخص می شود، شهردار مشخص می شود و چیدمان اعضای شورا و نحوه استقرار آنها در کمیسیون های شورا به تعبیری مدلی که آنها را در معرض مباحث تخصصی قرار می دهد و تعاملی که با شهرداران مناطق برقرار می کنند و برخی روزنه ها که بر روی اینها گشوده می شود تا فراتر از وظایف قانونی خود کار کنند و پاره ای از مواقع اسپانسرهایی که در انتخابات از آنها حمایت کرده اند و توقعات و انتظاراتی که از قبل این حمایت ها ایجاد شده است و وعده هایی که داده اند و باید به بخشی از آنها بعد از راه یافتن به شورا عمل کنند تا حمایت اسپانسرها را برای دوره های بعد هم جلب کنند، اینها اسباب آسیب پذیری اعضای شورا را فراهم می کند. در برخی حوزه ها هم بده بستان و معامله وجود دارد! شما اسباب پیروزی ما را فراهم کنید و ما هم این کمک ها را بی پاسخ نخواهیم گذاشت. برخی مواقع هم چنین مواردی وجود ندارد و افراد با نیت های خوش وارد شورا می شوند اما سیستم و ساختار این افراد را به برخی تخلفات وادار می کند. ساختار اگر ساختار درستی باشد تا امکان تخلف به صفر تقلیل پیدا کند و فضا بجای خیانت به خدمت باز می شود در این حالت افراد نیز به نوعی صیانت می شوند و این سازوکار ها هم خودشان خیلی مهم هستند. در بعد دیگر آشنایی مردم با شورا و وظایف آن و فروکاستن انتظارات به اندازه وظایف قانونی نیز خیلی مهم هستند و پاسخ منفی اعضای شورا به رای دهندگان در مقابل توقعات غیر معقول و غیر منطقی نیز می تواند آرام آرام شورا را به سمت سلامت رفتاری سوق دهد و البته اینکه اعضای شورا یک دوره خدمت خوب را به چند دوره خدمت پر شائبه ترجیح دهند! من فکر می کنم این باعث می شود رابطه معقولی بین رای دهنده و رای گیرنده برقرار شود.

*نظر شما در مورد عملکرد شورای قبلی چیست؟
-نوع عملکرد شورا می تواند ما را نسبت به عملکردشان خوش بین یا بدبین کند. اخبار ناگواری از شورای چهارم در تبریز به گوشمان خورد که خوشایند نیستند و نمی خواهیم در هیچ دوره ای شاهد این موارد باشیم. نه این دوره و نه در دوره های بعدی. خود شورا حافظ منافع مردم است و حفظ منافع دو میلیون نفر در دور قبلی به ۲۱ نفر سپرده شده بود و انتظار بود در حوزه های مختلف از جمله حوزه عمران، توسعه شهری، پسماند، ترافیک، آلودگی هوا و البته شهر سازی و بحث عوارض و نوسازی نمایندگان واقعی این شهر باشند و موفق عمل کنند و منویات و خواسته های شهروندان را مثل آینه انعکاس دهند. به ویژه در حوزه سلامت نفسانی و پاک دستی! کم ترین انتظار این بود که اگر کاری هم نمی توانند انجام دهند اقلا مشکوک به برخی شائبه ها نباشند، هر چند نمی شود همه را به یک چوب راند ولی بیشتر شورای قبلی مشغول خودش بود تا شهر. مسائلی که در حاشیه شورای شهر وجود داشت باعث شد در اکثر حوزه ها کارکرد مثبتی ارائه نشد. تا جایی که من از طریق رسانه ها مطلع شدم بیشتر اوقات شورای گذشته صزف هبه شده است. حداقل اولویت اول شورای چهارم همین موضوع بوده است که این موارد باعث شده تا در کل شاهد شورای موفقی نباشیم.

* چیدمان فعلی شورای شهر را چگونه می بینید؟
-به نظر بنده چیدمان شورای قبلی از شورای فعلی بهتر بود! علی رغم انکه در مورد سلامت کاری برخی از اعضای شورای چهارم مسائلی وجود داشت ولی خب به لحاظ وابستگی فکری به یک جریان فکری تقریبا یک دست تر بودند و اگر میخواستند منشا خدمت برای تبریز باشند بستر فراهم بود. در شورای فعلی هشت نفر منصوب به لیست امید است و بقیه نفرات جزو اصولگرایان هستند. اما بایستی این هشت نفر افق های مشترکی را با پنج نفر بقیه تعریف کنند و می توان با تکیه بر منافع شهر در حوزه های مختلف همفکری نمود و در یک مسیر حرکت کرد. البته دیدگاه خیلی مهم است و لیست امید می تواند در حوزه فرهنگی مثمر ثمر باشد از جمله نگاهی که به شهروند و دموکراسی وجود دارد و البته گسترش این دیدگاه صورت گیرد تا به واسطه این هشت نفر شاهد نمود جریان اصلاح طلبی باشیم.

* تفاوت های شورای منتخب با شورای چهارم؟
-برخی از افراد شورای فعلی از اعضای شورای گذشته هستند و برخی از افراد جدید به لحاظ فکری با اعضای قبلی همسو هستند. اما بدنه اصلی شورا مرکب از نفرات جدید و افکار جدید هستند اما به لحاظ وابستگی سیاسی و فکری تفاوت های اساسی با شورای قبلی دارد. از آن رو انتظار می رود نتایج کارکردش متفاوت تر از شورای قبلی باشد.

*چندی قبل شاهد حضور سر خانم احمدی در تبریز برای پیگیری مسئله تبریز ۲۰۱۸ بودیم، ایشان در این سفر از میزان آماده سازی شهر ابراز نارضایتی کردند، اگر بخواهیم موضوع تبریز ۲۰۱۸ را به لحاظ آماده سازی فرهنگی بررسی کنیم حداقل های این مهم از نگاه شما فراهم شده است؟
-وقتی می خواهیم تبریز را برای ۲۰۱۸ آماده کنیم، باید ببینیم چقدر به لحاظ فرهنگی وضعیت مساعدی پیش رو داریم؟ از دو محور می توانیم به این موضوع وارد شویم، اول اینکه تبریز را برابر استاندارد های جهانی آماده کنیم! مثلا توقعمان این باشد نفراتی که در سال ۲۰۱۸ به تبریز خواهند آمد شاهد شهری استاندارد برابر با معیارهای مدرنیته باشند، برای مثال همان چیزهایی که در پاریس و لندن دیده اند را در همه زمینه ها من جمله منابع درآمد، فضای سبز، پسماند و اقامتگاه ها و ساخت و ساز شهری و وسائط حمل و نقل شهری در تبریز هم ببینند! تا مسافرین کم داشتی از تبریز به عنوان یک کلانشهر نبینند، یعنی استانداردسازی برابر با نگاه های مدرن که این یک نگاه است. که به نظر من، نمی آیند که این چیزها را ببیند چون ما هر قدر هم تلاش کنیم به دلیل ضعف منابع مالی، کمبود وقت، امکانات و سرمایه نمی توانیم به چنین استانداردهایی برسیم. نگاه دوم که اهمیت بسیار دارد و من هم معتقدم باید این نگاه برجسته شود این است که دنیا چه چیزهایی ندارد که تبریز آنها را داراست! یا مختص تبریز است تا بتوانیم آنها را به عنوان سرمایه اجتماعی برجسته کنیم. یعنی خود واقعی تبریز بدون بزک و آرایش، که از جمله آنها سنت و فرهنگ این شهر است. آنچه که داریم و مختص ماست. ساختمان های اصیلی که از صده های گذشته باقی مانده و می تواند جذاب باشد. اصفهان ۲۲۰۰۰ منطقه دیدنی دارد که مطمئنم همه آن ها تاریخی هستند نه مدرن! اینها منابع درآمد شهر و جذاب برای گردشگران هستند. و متناسب با این ۲۲ هزار جایی که گفتم این شهر ۱۵۰ هتل دارد. این جاهای دیدنی هستند که باعث احداث این هتل ها شده اند. در صورتی که این موارد در شهر ما مغفول مانده است. باید چهره های ماندگار و تاثیر گذار شهر را معرفی کرد، باید شهری پویا در معرض دید عموم قرار داد، حتی می شود از زنان و مردان سالخورده و مطلع که می توانند با گردشگران ارتباط برقرار کنند در جهت معرفی شهر بهره جست. می توان از اساتید برجسته دانشگاه که به فرهنگ و تاریخ این شهر آشنایی کامل دارند استفاده کرد. می توان مزایای هر محله و اتفاقات آن را در طول تاریخ نشان داد! مخصوصا در بافت های سنتی آن که انعکاس خود واقعی شهر است. ایجاد فضایی برای گردشگران که آنها را به صد سال گذشته ارجاع دهد. می توان از مکاتب ارزشمندی چون موسیقی، نقاشی، شعر و خط پرده برداری کرد. حتی می توان از شهروندان خواست که در ایام سفر گردشگران کالاهای قدیمی و ارزشمند خود را به صورت امانت به ما بسپارند تا در طول این ایام با درست کردن موزه های فرعی به معرض دید گردشگران گذاشت. حتی می شود مکانی را به ماکت کامل شهر اختصاص داد که مسافرین قبل از همه شرایط هر منطقه شهر را در آن ببینند. این یعنی نشان دادن چیزهای منحصر به فرد شهر به دنیا. چیزهایی که در تهران هم لنگه نداشته باشد چه برسد به پاریس. و به نظرم این مدل کارها جذابیت زا خواهند بود. و گرنه مظاهر مدرن را خود آنها به طور کامل دارا هستند، یعنی پذیرایی با پیتزا و همبرگر که کار شاقی نیست اینها دستاوردهای دنیای مدرن هستند! باید نوع پذیرایی با چیزهایی باشد که برایشان غریبه است و جذاب و معنی دار است و جا دارد توضیحی در موردش ارائه شود. پس ما باید موجودیت خودمان را به معرض نمایش بگذاریم نه اینکه چیزهایی را که بارها که در یک جغرافیای دیگر تجربه کرده اند در مقیاس بسیار ضعیف آن نشان دهیم. عین این میماند که شما برای یک فرانسوی خودروی پژو را به نمایش بگذارید.

*به عنوان سوال پایانی از مهم ترین وظایف شورا انتخاب شهردار است، شهردار ایده آل از نظر شما باید دارای چه خصوصیاتی باشد؟
– بحث انتخاب شهردار فرآیندی است که در گذشته به شکل دیگری صورت می گرفت. مثلا قبل ها شهردار از طریق وزارت کشور و فرمانداران و بخشداران انتخاب می شد روشن بود که معیاری وجود نداشت و همان تفکر فرماندار و بخشدار در شهردار هم وجود داشت و معمولا قرین المخرج بودند و تفاوت چندانی وجود نداشت. برگزاری انتخابات شوراها از دوره اصلاحات و معرفی شهردار از طریق شورا و نهایتا انتخاب اعضای شورا از طریق آرا عمومی و طی روندی دموراتیک مقداری توقعات عموم را بالا برده است. قطعا انتظار می رود انتخاب سیزده نفر بهتر از انتخاب یک نفر باشد و انتخاب کیفی تر باشد. و خرد جمعی حاکم باشد و درصد خطا کمتر باشد و معیارهای شهر بیشتر لحاظ شود. شهروندان اعضای شورا را انتخاب می کنند سطح بینش شهروندان و نوع نگاهشان و تلقی آنها از خود شورا و فهم مردم از منافع شهر و نگاه آنها به آینده شهر و اینکه چقدر در انتخاب های خود منافع شهر را لحاظ می کنند همه اینها در انتخاب شهردار نیز بازتاب خود را نشان می دهد. شهرداری که به تعبیری که برگزیده می شود هم سنخ با خود شوراست و جدا از بافت و تفکرات شورا نیست، شهردار شورای چهارم از نظر فکری شبیه خود اعضای شوراست. شهردار دوره پنجم دقیقا شبیه شورای پنجم خواهد بود، اما اگر بخواهیم صرف نظر از انتخاب شوراها بگوییم شهردار ایده آل کیست باید بگوییم شهردار بالاترین شهروند یک شهر است. فردی که انتخاب می شود باید تبلور اخلاقیات، باورهای شهر باشد. یعنی وقتی به شهردار نگاه می کنیم باید داشته ها و هویت شهر را در او ببینیم. بنابر این شهردار باید غیر از شهر چیزی را نبیند و فقط به منافع شهر بیاندیشد. و توسعه متوازن را در شهر دنبال کند. نگاهش به شهر به صورت برخوردار و محروم نباشد و سعی در کاستن این فاصله ها باشد و شهر درست کند و شهروند تربیت کند. هر کسی که به شهر آمد و قواره ای زمین خرید و خانه ای بنا کرد شهروند حساب نمی شود. شهردار باید بین شهر و شهروندان تعلق خاطر ایجاد کند. تا شهروندان شهر را جزو اموال خود ببینند. شهردار نباید شهر را در عوارض و نوسازی خلاصه کند و مدیریت انسانی مد نظر باشد و به فکر شهر فروشی و تراکم فروشی نباشد. شهردار متخب باید به جای ابقای خود به یک مدیریت یادگاری و ارزشمند فکر کند. شهرداری که دوازده مدیر هم سایز خود تربیت کند و بر روی هر یک از مناطق بگمارد. شهردارانی که رفتارشان با شهروندان متفاوت از آن چیزی باشد که در گذشته شاهد بودیم، شهردار به شهروندان نباید به دیده منبع درآمد بنگرد. شهردار باید واسطه های خود و مردم را حذف کند، فرآیند مجوز ساخت را تسهیل کند، در مجموع بالاترین شهروند بهترین تعریف شهردار است. افراد در دگردیسی شهرها نقش بزرگی دارند و نمونه بارز آن در بحث هجرت است که یثرب به مدینه النبی تغییر نام می دهد. پس ما باید از بالاترین شهروندان به عنوان شهردار استفاده کنیم که این انتخاب می تواند در راحتی خاطر شورا هم نقش داشته باشد.