دکتر فرج قلی زاده:  پیام روشن مردم تبریز در انتخابات، «نه» به تداوم وضعیت فعلی بود

* وحید خدادادی-سرویس سیاسی: خود زمانی از گزینه های شهرداری کلانشهر تبریز بود و مدتی هم در قامت شهردار منطقه و معاون اداری و مالی شهرداری تبریز فعالیت کرده است. به سبب تخصص خود یعنی حقوق از نفراتی است که بیشترین انتظار را می توان از وی داشت. با وجود این که بعد از ایام انتخابات با توجه به جو سنگین موجود از گفتگو با اهالی رسانه دوری می کرد باز سر صحبت را با وی باز کردم، هر چند در طول مصاحبه بارها تاکید داشت که دوست ندارد در فضای متشنج کار کند و معتقد است کارها در آرامش بهتر پیش می رود.
در ادامه گفتگوی اختصاصی دکتر فرج قلی زاده را با روزنامه سراسری امین می خوانید:

آقای دکتر از چیدمان شورای جدید شروع کنیم، اعضای فعلی را چگونه می بینید و چقدر فضا را برای کار مناسب می بینید؟
– باید عرض کنم اعضای شورای منتخب از دید کلی دارای چندین ویژگی مثبت هستند، از جمله به لحاظ سنی، در موقعیت پختگی قرار دارند و به لحاظ تجربه و رزومه کاری، هر کس در حوزه تخصص خود، تا به حال فعالیت های گسترده ای داشته است. در عین حال تجربه کاری و رشته تحصیلی این عزیزان متنوع است، یعنی همه تجربیات و تحصیلات در یک یا دو حوزه متمرکز نیست، دومین خصلت خوب این شورا، تحصیلات عالی نفرات منتخب است و تا جایی که من اطلاع دارم این تحصیلات عالیه از دانشگاه های معتبر کشور است.
این دو ویژگی می تواند زمینه برای انباشت علم و تجربه در شورا باشد. نیاز به گفتن ندارد که انباشت تجربه و دانش سرمایه خوبی برای شهر حساب می شود. پس اعضای منتخب شورای پنجم از نظر رنج سنی و تجربه کاری عمدتا از پختگی و تجربه کاری لازم بر خوردار هستند، هیچ کدام بدون سابقه و یکباره به این عرصه وارد نشده اند. با این اوصاف می توان گفت کلیت شورا متشکل از افراد پاک دست هستند. چرا که گذشته آنان به صواب بودن این داوری دلالت می نماید.
لازم به یادآوری است که با توجه به سن و فعالیت و تجربه اشخاص می توان در خصوص پاک دستی و سلامت نفس افراد نظر داد، اما در مورد کسی که تازه وارد عرصه عمومی شده و تا به حال در معرض امتحان قرار نگرفته، نمی توان نظر داد.
امتیاز دیگر اعضای منتخب این که تا حدود زیادی به مشکلات و معضلات تبریز آشنایی دارند، این موضوع را در مدت جلساتی که با هم بوده ایم متوجه شده ام، این خصیصه از نظر من بسیار ارزشمند است.
گویا در دوره های قبلی، قبل از رسمیت شورا، اعضای منتخب جلسات هماهنگی یا جلسات به منظور دریافت گزارشات یا تدوین برنامه و تعیین استراتژی ….نداشته اند، اما در این دوره، اعضای منتخب تاکنون جلسات زیادی تشکیل داده‌اند. شکل گیری این وحدت در ابتدای امر هم از نکات مهم و مثبت این شوراست. در میان منتخبین جدید دغدغه های مشترک زیاد است که جای تحسین دارد امید است نتیجه این همه، حل مشکلات و تامین منافع مردم باشد.
جای خوشحالی است که عرض کنم در این مدتی که در جلسات منتخبین محترم باهم بوده ایم، از ایشان جز تلاش برای حل مشکلات و تامین منافع مردم چیز دیگری ندیده ام و در مواجهه با دوستان خودخواهی و منفعت طلبی ندیده ام. اگر این اوصاف در کنار هم دیده شود می توان به آینده شورای پنجم امیدوار شد.

به نظر شما چه باید کرد تا اتفاقات شورا و شهرداری گذشته تکرار نشود؟
– فکر می کنم باید در این زمینه آسیب شناسی اساسی صورت گیرد. یعنی ابتدا باید به شناخت علت ها پرداخته شود. به نظر می رسد یکی از علل اصلی مشکلاتی که در گذشته رخ داده، دخالت تعداد زیادی از اعضای شورا در حوزه اجرا بوده است، در صورتی که دخالت اعضای شورا در اجرا تخلف است. وظیفه ذاتی شورا وضع مقررات و نظارت بر حسن اجرای قانون است که اگر از آنها عدول شود و اعضای شورا وارد حوزه اجرا شوند، مثلا برای نزدیکان خود در شهرداری دنبال موقعیت باشند یا برای حضور فلان پیمانکار لابی کنند، به هر نیتی که باشد حتی خیرخواهانه، برای شورا سم مهلک است و احتمال وقوع مفسده را زیاد خواهد کرد.
مانند اینکه فلانی نفر من است و بدون توجه به شایستگی آن به مجموعه شهرداری تحمیل کنیم این موجب فساد است. یا خدای نخواسته عضو شورا یا بستگان و نزدیکان اعضای شورا در پی کسب امتیاز باشند، نه تنها منجر به مفسده خواهد شد، بلکه منشا مفاسد گوناگون خواهد شد.
از دیگر دلایلی که به ذهن می آید باعث این اتفاقات بود اختلافات درونی اعضای شورا بود، ببینید در تصمیم گیری ها یا رفتارهای سیاسی اختلاف نظر امر طبیعی است و در عین حال با رعایت اصول اخلاقی و علمی موجب رشد و شکوفایی هم می شود، در این فرض هر فردی در مقام مخالف یا موافق، باید دلایل خود را توام با رعایت اصول اخلاقی بیان کرده و از نظر خود دفاع کند و در این فرض، فصل الخطاب اختلاف، استحکام دلایل، آموزه های علمی و تجربیات بشری خواهد شد. قطعا این اختلاف موجب رشد و شکوفایی می شود.
اما خدای ناخواسته اگر منشا اختلاف نظرها جهل و نادانی، خود خواهی ها، خود برتر بینی با محوریت جلب منافع فردی یا باندی باشد و در عین حال روز به روز شدت پیدا کند، در این صورت افراد از وظایف اصلی خود باز می مانند. و این کار زمینه را برای ایجاد مفسده مهیا می کند.
از دیگر عوامل این است که افراد و گروه های ذینفع و ذی نفوذ خارج از شورا به منظور تامین منافع خود، در تصمیم سازی و تصمیم گیری شورا دخالت کنند، در این حالت هم زمینه فساد مهیا می شود.
لازم می دانم در اینجا به یک خطر یا آسیب جدی هم اشاره کنم. با توجه به نوع تبلیغات و جلب نظر رای دهندگان در انتخابات ایران، اعضای شوراها هر آن در معرض خطر این نوع افراد هستند. به عبارت دیگر، احتمال اینکه این نوع افراد تلاش بکنند اعضای شوراها را مدیون خود کنند، زیاد است. در این صورت فساد در بیخ گوش شوراها لانه خواهد کرد. مقابله یا مبارزه با این عامل خیلی سخت است. یا خطر رفتارهای سطحی و شعاری تهی از شعور و حرکت به سمت پوپولیسم از تهدیدات جدی هستند. اگر با این چند عاملی که شمردم، بتوانیم عاقلانه و عالمانه مواجه بشویم، قطعا در برابر ضربات مهلک فساد مصونیت پیدا می کنیم.
من این پتانسیل را در کلیت اعضای منتخب شورا می بینم. حتی می توانم به عنوان خبر خوش بگویم که یکی از مباحث عمده ای که تا کنون در جلسات تشکیل شده، مورد تاکید قرار گرفته، همین بحث ضرورت عدم ورود به اجرا بوده است. به هرحال اعضای شوراها باید همیشه به خود و به دیگران یادآور بشوند که وظیفه اصلی آنان از طریق تصویب مقررات مناسب و نظارت بر حسن اجرای قوانین، امانت داری از سرمایه های مادی و معنوی مردم است. به مناسبت این موضوع می خواهم در اینجا این تقاضا را از دلسوزان بکنم که از اعضای شورا جز تصویب قوانین و نظارت بر حسن اجرای آن ها انتظار دیگری نداشته باشند و از اعضای شورا تقاضای کار و موقعیت نکنند!

با عنایت به اینکه رشته تخصصی شما حقوق است، از جایگاه نماینده پارلمانی این شهر چگونه می شود در حفظ حقوق شهروندی موفق بود؟
-اگر شورای شهر به آن وظایف ذاتی و اساسی که اشاره کردم بحق واقف بوده و بر آن ملتزم باشند، همین کار در راستای حفظ حقوق شهروندی است، هر قدر از این دو وظیفه عدول شود در واقع تضییع حقوق شهروندی است.
یعنی مردم تبریز، ما را به عنوان نمایندگان خویش انتخاب کرده‌اند و این شهر را برای چهار سال طی فرایند قانونی به ما امانت سپرده اند، تا ما نگهبان شهرشان و مدافع حقوقشان باشیم، و برای تحقق خواسته ها و آرمانهایشان تلاش کنیم.
در راس خواسته های مردم حفظ حرمت و کرامت تک تک شهروندان است. انسان ها ممکن است در برهه ای با فقر کنار بیایند و با کمبودها بسازند، اما با تحقیر شدن و ذلت نمی توانند کنار بیایند. به همین دلیل هم در طول تاریخ دنیا، بیشترین خون ها برای آزادی از اسارت و حفظ کرامت انسان ها ریخته شده است. این نگاه کلی و اصل اساسی است. اما اگر بخواهم به صورت کاربردی و ملموس تر سخن بگویم، عرض می کنم که ما در عرصه عمومی و در سیستم اداری به شدت نیاز به آموزش داریم، یعنی تلاش در جهت افزایش آگاهی به حقوق انسانی، که در سایه این امر، مطالبات مردم هم افزایش می یابد، به عبارت دیگر، مردم به دنبال تامین و حفظ حقوق شهروندی خود خواهند رفت. در این صورت تمام مدیران و تصمیم گیران خود را ملزم به تامین و گسترش حقوق مردم خواهند کرد.
خیلی روشن است، اگر تقاضا نباشد عرضه ای هم در کار نخواهد بود. به عنوان شخصی که اکثر عمرش را در تحصیل و تدریس علم حقوق صرف کرده است، می گویم، اصلی ترین راه تامین و حفظ حقوق بشر، آموزش و افزایش آگاهی و علاقه مردم به حقوق خودشان است.
بنابراین قسمت اعظم بودجه های فرهنگی که تصویب می شود، باید در راستای این نوع آموزش ها و افزایش آگاهی مردم به حقوق خود هزینه شود. با افزایش آگاهی دیگر شاهد این نخواهیم بود که مدیران و کارکنان دولت و نهادهای عمومی خود را مالک کشور یا شهر بدانند، بلکه خواهند فهمید که مالک کشور و شهر مردم هستند که حفظ حرمت و کرامتشان واجب است.
یک نوع نگاه غلط در کلیت سیستم اداری ما وجود دارد، در این نگاه مدیران خود را مالک کشور یا شهر می دانند. بر این مبناست که بارها دیده یا شنیده ایم مثلا در تبلیغات یا افتتاح یک پروژه، می نویسند یا می گویند، هدیه شهرداری به مردم تبریز!
شاید این جمله، در نگاه ابتدایی یا سطحی یک جمله ساده به نظر برسد، اما از پشتوانه بسیار عمیق و خطرناک برخوردار است. در این نگاه مسئولین خود را صاحبان همه چیز می دانند که حالا لطف کرده‌اند، بخشی از این امکانات را در اختیار مردم قرار داده‌اند! به تعبیر درست تر یعنی مردم، هیچ حقی ندارند! در عین حال آن سازمان یا نهاد از سر لطف به مردم یک پروژه هدیه می دهد!
در این نگاه چون مردم صاحب حق نیستند، لذا حق مطالبه یا اعتراض هم ندارند. مدیران هم مکلف به پاسخگویی نیستند، کسی حق ندارد آنان را مورد بازخواست قرار دهد، بلکه به خاطر هدیه دادنشان باید مورد تمجید و تجلیل قرار گیرند.
اما اگر در اثر افزایش آگاهی، مردم خود را مالک کشور و شهر و صاحب حق بدانند، در آن صورت مدیران و کاکنان دولت و نهاد های عمومی و اعضای شوراها و نمایندگان مجلس، چیزی جز کارگزار و کارمند مردم محسوب نمی شوند!
در این دیدگاه اعضای شورا با رای مردم در این جایگاه قرار گرفته اند و حقوقشان نیز از اموال همین مردم پرداخت می شود. و اگر امکاناتی هست برای مردم است و مدتی به امانت نزد نمایندگان به ودیعت نهاده اند. به نظر می رسد این دیدگاه باید در جامعه جا بیافتد و جا افتادن آن با بخش نامه و تحکم امکان پذیر نیست و نیاز به آموزش عمومی دارد.
به جهت اهمیت موضوع یادآور می شوم، امروزه در راس حقوق شهروندی، حفظ محیط زیست است. ببینید ما اگر شهرمان آلوده باشد و حیات ما را تهدید کند سایر حقوق دیگر بی معنا می شود! مبنا یا اساس همه حقوق حیات انسانی است. این حیات را هر چیزی تهدید کند در واقع کل حقوق بشر را تهدید کرده است.
باید یک مقدار از زیاده خواهی و خودخواهی خویش بکاهیم و در حفظ و بسط فضای سبز بکوشیم و معضل آلودگی وسائط نقلیه را به شدت کاهش دهیم.
این سیستم به شدت نیاز به بازسازی و بالا بردن طراز ایمنی دارد زیرا که ما در قبال جان انسان ها مسئولیم. میزان آلودگی و نوع سوخت آنها باید مورد بررسی دقیق قرار گیرد. در خود این موضوع نیز باز بحث آموزش کارساز خواهد بود. همه باید جامعه را یک کشتی فرض کنیم که اگر آسیب ببیند همه متضرر خواهیم شد.

قطعا در این مدتی که از زمان انتخاب شما می گذرد جلسات متعددی با مدیران شهری داشته اید و گزارشاتی در این زمینه به شما ارسال شده است، میراثی که برای شورای شهر پنجم بجا مانده چیست؟ و وضعیت امروز شهر چگونه است؟
-سوال بسیار سختی پرسیدید، نظر خود من این است که باید در خاتمه شورای قبلی و شروع به کار دوره جدید شورا و شهرداری، گزارش جامعی از وضعیت فعلی در اختیار رسانه ها و به تبع آن در اختیار شهروندان قرار گیرد. در این صورت مشکلات و موانع دیده می شوند. ظاهرا این مشکلات هم کم نیستند.

چنین عزمی در اعضای جدید وجود دارد؟
– من فکر می کنم باید باشد، و کم و بیش صحبت هایی هم در این زمینه صورت گرفته است. اما معتقدم بعد از این کار نباید دیگر در گذشته ماند، بعد از آن گزارش که وضعیت فعلی را ترسیم می کند باید واقعا نگاه به آینده داشت. یک سری مشکلات هم وجود دارد که صرفا به دوره قبلی مربوط نیست و از گذشته دور به ارث رسیده است. از جمله آلودگی هوا و ترافیک و بافت های فرسوده و حاشیه نشینی و کمبود فضای سبز و متورم، کهنه و نا کارآمد بودن سیستم اداری شهرداری! که برای مرتفع کردن آن باید همه دست به دست هم بدهیم.

هر چند جواب سوال قبل محافظه کارانه بود، برای آخرین سوال، مهم ترین وظیفه شورای شهر انتخاب شهردار است، چه از دیدگاه شورای منتخب و چه از دید و نگاه حضرتعالی شهردار بعدی باید چه خصوصیاتی داشته باشد؟
_ در پاسخ به این سوال، دوست دارم باور خود را با صدایی رسا و با کمال صراحت اعلام کنم (هر چند این صراحت در کلام پر هزینه هم باشد.)
از نظر بنده، پیام روشن و غیر قابل تفسیر رای مردم تبریز در انتخابات اخیر و در انتخاب اعضای جدید شورای شهر،«نه» به تداوم وضعیت فعلی است.
به عبارت دقیق تر، خواست اکثریت مردم، تغییر در مدیریت ارشد شهری است. یعنی وقتی مردم از بین ۱۹نفر از اعضای شورای چهارم که خود را کاندیدا کرده و در معرض رای و انتخاب مردم قرار داده بودن، فقط و فقط به ۲نفر رای دادند، یعنی مردم با صدای بلند گفتند که ما از تصمیمات و اقدامات شورای چهارم رضایت نداریم.
همه به نیکی می دانند که اصلی ترین مصوبه و ثاتیرگذار ترین اقدام هر شورای شهر، انتخاب شهردار است. بنابراین، معنی و مفهوم این اقدام مردم در رای ندادن به اکثر قریب به اتفاق اعضای شورای چهارم، این است که مردم از عملکرد مدیریت شهری رضایت ندارند. در نتیجه، ابقای مدیریت ارشد شهری مورد اعتراض مردم، به هر شکل و تحت هر شرایطی و با هر بهانه‌ای بی اعتنایی به خواست، اراده و توهین به شعور مردم است.
پس پیام رای مردم پر واضح است و به تفسیر نیاز ندارد. امیدوارم تمام اشخاص حقیقی و حقوقی تاثیرگذار در انتخاب مدیریت شهری این پیام مردم را به نیکی دریافته باشند.
از جانب خود می گویم که بنده به عنوان منتخب و نماینده مطالبات و خواسته مردم را نمایندگی خواهم کرد. این پاسخ به جنبه سلبی سوال شما بود. اما در پاسخ به جنبه ایجابی سوال شما عرض می کنم، در این خصوص چندین جلسه برگزار کرده ایم، در پاسخ به این سوال که شهردار تبریز باید چه ویژگی های داشته باشد؟ بحث کرده ایم، تا جایی که بیاد دارم بیش از ۲۵ ویژگی توسط همکاران اظهار و مورد توافق قرار گرفته است! همانطور که گفته شد، اصلی ترین و در عین حال تاثیر گذارترین وظیفه شورای شهر، انتخاب شهردار است.
در این انتخاب باید میزان و تنوع و حجم کار شهرداری مورد توجه گیرد. هر شهروند از اول تا آخر زندگی خویش به نوعی با شهرداری سروکار دارد. یعنی اقدامات شهرداری در سرنوشت مردم تاثیر مستقیم و آنی دارد. به عنوان مثال می گویم که میران بودجه مصوب شهرداری تبریز برای سال ۱۳۹۶ دومیلیارد و ششصد میلیارد تومان است.
اگر این رقم در چهار سال آینده با افزایش هم روبرو نباشد مبلغی در حدود بیش از ۱۱ تریلیون تومان خواهد بود. این میزان پول، هنگفت و بسیار اثرگذار است. پولی که تمام آن را مردم از جیب خود پرداخت خواهند کرد و با تدبیر یک مدیر بنام شهردار، در امور شهر هزینه خواهد شد.
با علم به این موضوع انتخاب شهردار یک انتخاب بسیار حساس است! که باید با تمام دقت و توجه صورت گیرد. تا در نهایت فردی انتخاب شود که از توانمندی بسیار بالای برخوردار باشد. در این انتخاب از منظر بنده، برخی ویژگی‌هاازاهمیت زیادی برخوردار هستند.این ویژگی‌ها عبارتنداز؛تجربه، تخصص، سلامت نفس یا پاک دستی، خوش نامی در بین مردم و مقبولیت عام داشتن.
یعنی چون شهردار به نمایندگی از شهر و شهروندان مدیریت می کند لذا، باید انسان امین و مورد اعتماد مردم باشد که لازمه این امر این است که شخصی که به عنوان شهردار یک شهر انتخاب می شود، باید در بین مردم آن شهر به پاک دستی شهره باشد و در عین حال کاربلد(حاصل جمع تجربه و دانش). مردم ما را دعا کنند و خدا هم خودش کمک کند تا در این انتخاب سربلند باشیم.