هستند زنانی که از سر ناچاری و نداری، مجبور هستند عضوی از وجودشان را اجاره دهند که ادامه نسل بشر تنها از طریق همان عضو ممکن است؛ درست است که این عمل را کاملا قانونی و شرعی می دانند، ولی آیا در این قانون فکری به احساس و عواطف زنی که ۹ ماه بچه ای را در شکم خود پرورش می دهد شده است؟
سوالی که این جا به ذهن می رسد این است چرا باید وضعیت اقتصادی جامعه تا آن اندازه اسفناک باشد که یک زن مجبور شود با ارزش ترین قسمت وجود خود را به اجاره دهد، حال بگذریم از افرادی که به خواست خود و به خاطر رابطه فامیلی و دوستی و… و نه مشکلات مالی رحم خود را اجاره می دهند که تعداد این افراد در مقایسه با افراد در لیست انتظار مراکز بسیار پایین تر است.

۱۴۰ میلیون تومان برای اجاره رحم
یکی از کادرهای کلینیک “مادر” تبریز که نخواست نامش فاش شود در گفتگو با خبرنگار نصر گفت: همواره تعداد زیادی زن برای نام نویسی در لیست انتظار “رحم اجاره ای” به این مرکز مراجعه می کنند تا بعد از ثبت کردن نامشان، در انتظار فرا رسیدن نوبتشان باشند.
وی وضعیت مالی نام نویسی کنندگان برای لیست مذکور را بسیار اسفناک توصیف کرد و اذعان داشت: تمام کسانی که به این مرکز مراجعه می کنند و خواهان اجاره دادن رحم خود هستند، تنها دلیل خودشان را مشکلات مالی عنوان می کنند.
عضو کلینیک مادر تبریز افزود: متاسفانه مشکلات مالی آن قدر به این افراد فشار وارد می کند که مجبور می شوند عضوی از وجود خود را اجاره دهند و نطفه شخص دیگری را در شکم خود پرورش دهند که مسلما بار عاطفی که بعد از به دنیا آمدن فرزند گریبان گیر این افراد خواهد شد بسیار فراتر از مسایل مالی می باشد.
وی همچنین به هزینه های انجام این روش اشاره کرد و افزود: علاوه بر کلیه هزینه های IVF و انتقال آن به داخل رحم و همچنین هزینه خورد و خوراک شخص اجاره دهنده، که بر عهده پدر و مادر کودک می باشد؛ هزینه ای نیز به صاحب رحم از طرف والدین کودک داده می شود.
این عضو کلینیک مادر تبریز ادامه داد: مقدار این مبلغ بستگی به توافق طرفین دارد، اما معمولا مبلغی در حدود ۵۰ میلیون تومان می باشد، ولی گاها شاهد هسستیم که مبلغ هایی تا ۱۴۰ میلیون تومان نیز پرداخت می شود.
وی رحم اجاره ای را مختص زنان دانست و خاطرنشان کرد: به دلیل روش خاص جای دادن نطفه در رحم، دختران قادر به انجام این کار نیستند.

دل بستن های پدر کودک به اجاره دهنده رحم
کادر کلینیک مادر تبریز در ادامه به حیله برخی از افراد در این رابطه اشاره کرد و اذعان داشت: متاسفانه برخی از زنان بعد از این که مقداری از مبلغ را از والدین کودک دریافت کردند، به طور عمد اقدام به سقط جنین می کنند تا از شر آن خلاص شوند و متاسفانه هیچ راه حل قانونی بدین منظور ذکر نشده است.
وی افزود: همچنین در این بین دلال هایی نیز به صورت قارچی رشد پیدا کرده اند که در ازای معرفی شخص اجاره دهنده به والدینی که خواهان فرزند دار شدن هستند، مبلغی تا ۱۰ میلیون تومان را به جیب می زنند.
عضو این کلینیک به دیگر مشکلات رحم اجاره ای اشاره کرد و اذعان داشت: از مشکلات روتین رحم اجاره ای، امکان دل بستن پدر بچه به آن خانمی است که فرزندش در شکم وی رشد پیدا می کند که اکثر این موارد منجر به متلاشی شدن خانواده والدین کودک می شود.

همیشه نگران جگرگوشه ام بودم که در شکم زنی دیگر رشد می کرد
“س.م”، مادری که از طریق رحم اجاره ای صاحب فرزند شده است در گفتگو با خبرنگار نصر گفت: زمانی که ۱۵ سالم بود، متوجه عدم وجود رحم در شکم خود شدم؛ اما وقتی با همسرم آشنا شدم و مشکلم را برای وی توضیح دادم، او مشکلم را پذیرفت.
وی با بیان این که ۱۸ سال از زندگی مشترکمان می گذرد، ادامه داد: از وقتی ازدواج کردیم، به دنبال رحم اجاره ای بودیم تا ما هم بتوانیم مانند سایر زوج ها صاحب فرزند شویم، در کل چهار بار از طریق IVF و انتقال آن به رحم دیگر، اقدام به فرزندآوری کرده ایم.
این مادر افزود: با این که هر چهار بار هم با شکست مواجه می شدیم، اما شور و اشتیاق داشتن فرزند آن قدر در من و همسرم زیاد بود که به هیچ عنوان ناامید نشدیم؛ تا این که در سری پنجم جنین کامل شد و رشد پیدا کرد و پسرمان که الان دو ساله است، به دنیا آمد.
وی اما از احساسات مادرانه خود در طی مدتی که جنینش در شکم یک زن دیگر رشد و نمو پیدا می کرد گفت و ادامه داد: به عنوان یک مادر آرزوی قلبی ام بود که بچه ام در شکم خودم رشد پیدا کند؛ اما از آن جایی که این تنها راهی بود که می توانستیم از گوشت و پوست و استخوان خود صاحب فرزند شویم چاره ی دیگری نداشتیم.
این مادر ادامه داد: در این ۹ ماه با این که از ته دلم احساس خوشحالی می کردم، ولی همیشه دغدغه این را داشتم که آیا از بچه من به خوبی مراقبت می شود، آیا در شرایط خوبی رشد می کند، آیا زنی که بچه من را در شکم خودش حمل می کند ناراحت و عصبی و … نمی شود که بر رشد فرزند من هم تاثیر بگذارد، نکند این زن سیگار و الکل و… مصرف کند و هزاران نوع از این خون دل خوردن ها که فقط یک مادر می تواند حال درونی مرا در آن موقع درک کند.

افراد در لیست انتظار رحم اجاره ای، دارای مشکلات معیشتی
دکتر “الهه بایبوردی، رییس مرکز درمان ناباروری جهاد داشگاهی آذربایجان شرقی، در گفتگو با خبرنگار نصر با بیان این که روش رحم اجاره ای، از سال ۱۳۹۵ در تبریز شروع شده است، خاطرنشان کرد: تمام افرادی که به این منظور برای نام نویسی به مرکز درمان ناباروری جهاد دانشگاهی استان مراجعه می کنند تا نامشان در لیست انتظار ثبت شود، دارای مشکلات معیشتی و اقتصادی هستند.
وی به مادرانی که از این روش برای بچه دار شدن استفاده می کنند، اشاره کرد و اذعان داشت: مادران به چند دلیل از روش مذکور برای فرزندآوری استفاده می کنند که از جمله آن ها می توان به عدم داشتن رحم و یا رحم جراحی شده اشاره کرد.
بایبوردی با بیان این که وقتی زنی رحم ندارد، مجبور به استفاده از رحم اجاره ای می شود، تصریح کرد: همچنین بانوانی که سابقه چندین سقط مکرر، معمولا بیش از سه بار، را دارند، یا بانوانی که دچار بیماری های خاصی هستند که بارداری برایشان خطرات جانی به همراه دارد و یا بانوانی که به دلیل مصرف برخی قرص ها نمی توانند باردار شوند، روی به این روش می آورند.

رحم اجاره ای، کاملا شرعی و قانونی
رییس مرکز درمان ناباروری جهاد داشگاهی آذربایجان شرقی با بیان این که اجاره دادن رحم عملی کاملا قانونی و شرعی است به شرایط خاص آن نیز اشاره کرد و اذعان داشت: بانوانی که می خواهند رحم خود را اجاره دهند، ترجیحا باید زیر ۳۵ سال باشند، اما تا سن ۴۰ سالگی نیز می توانند باردار شوند؛ ولی بیش از سن ۴۰ سالگی، به دلیل عوارض بارداری برای خود فرد و همچنین برای جنین، رد می شوند.
وی با بیان این که داشتن فرزند سالم از دیگر شرایط برای اجاره دادن رحم است، افزود: همچنین فرد به دلیل وجو عوارضی مانند چسبندگی و عفونت و احتمال پارگی رحم و… نباید بیش از دو بار سابقه سزارین داشته باشد.
بایبوردی با اشاره به این که کسانی که داوطلب رحم اجاره ای می شوند باید شرایط مذکور را داشته باشند، خاطرنشان کرد: چون این فرزندان به نوعی فرزندان با ارزش محسوب می شوند و والدین آنان بعد از مشکلات فراوان می خواهند صاحب فرزند شوند؛ معمولا روش سزارین را برای تولد فرزندشان انتخاب می کنند تا خطری جان فرزندشان را تهدید نکند.
وی افزود: در مرحله اول در طی سونوگرافی، رحم و تخمدان های فرد اجاره دهنده مورد بررسی قرار می گیرند و علاوه بر آزمایشات هورمونی، آزمایشات اولیه نیز برای بررسی میزان تیروئید و دیابت و فشار خون و… گرفته می شود تا اطمینان حاصل شود که فرد سابقه بیماری خاصی نداشته باشد.

۹ ماه زحمت حمل به خاطر پول
رییس مرکز درمان ناباروری جهاد داشگاهی استان با بیان این که ارتباط فرد اجاره دهنده و اجاره گیرنده از دو ماه قبل از انتقال نطفه به درون رحم آغاز می شود، ادامه داد: البته علاوه بر بررسی های پزشکی، بررسی های روان پزشکی نیز برای این افراد، هم اجاره دهنده رحم و هم اجاره گیرنده رحم، صورت می گیرد و تست شخصیت هم از آنان گرفته می شود؛ چون قرار است حدود یک سالی باهم در ارتباط باشند.
وی میزان موفقیت آمیز بودن این روش را مانند IVF، در حدود ۴۰ درصد خواند و تصریح کرد: چون عوامل زیادی در بروز سقط دخیل هستند، مانند عوامل ژنتیکی، انعقادی، ایمنی و…؛ بنابراین علت سقط هیچ وقت صددرصد معلوم نمی شود که بگوییم فرد عمدا اقدام به سقط کرده است.
بایبوردی افزود: اکثرا ترجیح می دهیم والدین کودک، فرد اجاره دهنده را خودشان معرفی کنند و ما در این مرکز کارهای قانونی آنان را انجام دهیم؛ چون هر دو طرف باید به هم اعتماد کامل داشته باشند.
وی در ادامه به هزینه های جاری رحم اجاره ای اشاره کرد و اذعان داشت: علاوه بر هزینه های مربوط به مشاوره و تامین دارو و هزینه های IVF و انتقال که حدود ۱۵ میلیون تومان می باشد، و همچنین هزینه های خورد و خوراک زن اجاره دهنده، که همگی آن ها بر عهده والدین کودک می باشد؛ طبق قراردادی که در حضور وکیل مستقر در مرکز نوشته می شود، هر دو طرف در مورد نحوه پرداخت و قسط بندی مبلغ جداگانه ای که به عنوان حق الزحمه به اجاره دهنده داده می شود، به تفاهم می رسند.
رییس مرکز درمان ناباروری جهاد داشگاهی استان در پایان به سخت ترین قسمت کار اشاره کرد و اذعان داشت: شاید مراحل مادر شدن در مادر واقعی کودک متفاوت باشند و نتواند حرکت جنین را تشخیص دهد، اما چون از لحاظ ژنتیکی فرزند متعلق به خودش است و فقط محیط رشد آن متفاوت است، بنابراین احساس مادر شدن را دارد؛ اما باز هم برای وی خیلی سخت است تا جگرگوشه اش در رحم یکی دیگر رشد کند.
وی با بیان این که فرد اجاره دهنده ممکن است از لحاظ عاطفی به کودک وابسته شود، تصریح کرد: زحمت هایی که این افراد برای کودک می کشند، خیلی فراتر از زحمت های یک زنی است که به طور طبیعی باردار می شود.
بایبوردی ادامه داد: اگر ۹ ماه فرزندی در شکم زنی رشد و نمو پیدا کند و لحظه به دنیا آمدن، مجبور شود وی را به دیگری تقدیم کند، چه حالی می شود؛ اما ناچارا پروسه ای است که مجبور به طی آن هستند.

گزارش نصر حاکی است، اجاره دادن رحم، روشی که در اکثر کشورهای دنیا منع قانونی دارد، اما در کشور ما کاری کاملا شرعی و قانونی محسوب می شود؛ با این که شاید رحم اجاره ای بسیاری از زوج هایی را که در حسرت فرزند دار شدن هستند را به آرزوی یشان برساند، ولی نباید از آسیب های اجتماعی و عواقب این کار غافل شد!

گزارش از فاطمه قلی پور